Hanno Pijl: de wetenschapper die afdaalde

Van Radio EenVandaag naar het BMJ

Je Leefstijl Als Medicijn - van wetenschap naar resultaat

Proloog: De Vraag

In mijn vorige artikel schreef ik over de verwarring die ontstaat als twee professoren elkaar tegenspreken. Muskiet versus Kromhout. Evolutionaire biochemie versus epidemiologie. En uiteindelijk Ioannidis, die aantoonde dat 95% van het voedingsonderzoek bevooroordeeld is.

Ik eindigde met een vraag: welke professor moet ik geloven?

Nu heb ik een antwoord. En dat antwoord is een verhaal. Het verhaal van een wetenschapper die niet bleef zitten in zijn ivoren toren. Die niet alleen publiceerde in dure tijdschriften die niemand leest. Die niet alleen sprak op congressen voor vakgenoten.

Nee. Deze wetenschapper daalde af. Naar de radio. Naar de podcast. Naar het Europees Parlement. Naar de wandelgroep in Helmond. Naar de online community van pioniers - mensen met diabetes die als eersten hun data deelden, die actiënten werden voordat het woord bestond. Naar mij - een IT’er die op zoek was naar antwoorden.

Dit is het verhaal van Professor Hanno Pijl. En van hoe een radio-uitzending in 2017 het begin werd van een avontuur dat nog steeds duurt.

Maar het is ook jouw verhaal. Want als je dit leest, ben je waarschijnlijk ook iemand die zoekt. Iemand die twijfelt. Iemand die zich afvraagt of er meer is dan pillen en berusting.

Er is meer. Veel meer.

En je hoeft het niet alleen te doen.

Deel 1: De Bliksem

Hoofdstuk 1: De Man in de Spreekkamer

Voordat ik vertel over onze samenwerking, moet je begrijpen wat Hanno drijft.

Stel je voor: een spreekkamer in het LUMC. De hoogleraar diabetologie zit achter zijn bureau. Tegenover hem zit een patiënt. Weer een. De zoveelste deze week. Dezelfde symptomen. Dezelfde laboratoriumwaarden. Dezelfde voorspelbare toekomst.

Diabetes type 2. Overgewicht. Hoge bloeddruk. Beginnende nierschade.

En wat doet de dokter? Hij schrijft een recept. Metformine. Misschien later insuline. Misschien statines. Misschien bloeddrukverlagers. Een heel arsenaal aan medicijnen om de symptomen te beheersen.

Maar de oorzaak? Die blijft. De ziekte? Die vordert. De patiënt? Die komt terug. Steeds zieker. Steeds meer pillen.

Hanno beschreef het zelf:

“Mijn passie voor leefstijl en voeding stamt uit de spreekkamer. Er komt een tsunami van leefstijl gerelateerde chronische ziektes op ons af die worden veroorzaakt door samenspraak van erfelijke aanleg en verkeerde leefstijl. Ons ‘westerse’ voedingspatroon speelt daarbij een grote rol.”

En toen kwam de zin die alles veranderde. De zin die hem anders maakte dan de meeste van zijn collega’s. De zin die het begin was van alles:

“Het stuit mij tegen de borst dat we met medicijnen proberen de schade te beperken, terwijl aanpassing van het voedingspatroon deze ziektes kan voorkomen en omkeren.”

Lees die zin nog eens.

Het stuit mij tegen de borst.

Dit is geen academische interesse. Dit is geen onderzoeksproject voor een subsidieaanvraag. Dit is frustratie. Boosheid bijna. Een arts die elke dag in zijn spreekkamer ziet hoe mensen langzaam kapotgaan - terwijl hij weet dat het anders kan.

Hanno is geen theoreticus die vanaf de zijlijn roept. Hij eet zelf vrijwel uitsluitend onbewerkt. Hij beweegt zo veel als zijn drukke baan toelaat. Hij past periodiek vasten toe. Hij leeft wat hij predikt.

En dat maakt hem anders. Dat maakt hem geloofwaardig. Dat maakt hem de professor die ik wel geloof.

Hoofdstuk 2: De Radio-uitzending

Het was 2017. Ik was al twee jaar bezig.

Sinds ik in 2015 mijn eigen diabetes had omgekeerd, was ik gestart met een blog en Facebook-groepen. Ik zag het werken - eerst bij mezelf, toen bij mijn vrouw, mijn moeder, en steeds meer mensen die via social media bij me terechtkwamen.

Maar ik miste iets. Wetenschappelijke legitimiteit. Bondgenoten in de academische wereld.

En toen kwam Radio EenVandaag.

Een verslaggever, Maikel Coomans, kwam bij mij thuis. Hij filmde hoe mijn vrouw Saïda tonijn bakte met verse salade. Ik vertelde mijn verhaal - de 40 kilo, de insuline waar ik binnen één dag mee kon stoppen, het wonder.

In de studio zaten twee mannen: Ben van Ommen, systeembioloog van TNO, en Hanno Pijl, internist-endocrinoloog aan het LUMC. Mijn reportage werd afgespeeld. En toen begon het gesprek dat alles zou veranderen.

De aankondiging was al een statement:

“Geen pillen en spuiten, maar voeding en leefstijl als medicijn. Het zou de toekomst van ons gezondheidssysteem kunnen worden. Als we met z’n allen eindelijk eens af durven te stappen van dat makkelijke voorschrijven van medicatie.”

Hanno opende het gesprek:

“We weten steeds beter dat het overgrote deel van de chronische aandoeningen als diabetes en hartziektes en kanker en zelfs immuunziektes zoals reuma heel veel te maken hebben met de manier waarop wij leven.”

En toen vulde Ben aan met de woorden die in mijn hoofd bleven hangen. Die me niet meer loslieten. Die de rest van mijn leven zouden bepalen:

“Maar we snappen de laatste tijd steeds beter dat die leefstijl gerelateerde ziekten ook weer genezen kunnen worden met de leefstijl. Ze zijn omkeerbaar.”

Omkeerbaar.

Niet beheersbaar. Niet chronisch. Niet levenslang pillen slikken. Niet langzaam aftakelen tot de dood.

Omkeerbaar.

Ik hoorde het woord en voelde iets bewegen. Iets wat al jaren sliep. Iets wat was bedolven onder bergen pillen en kilo’s en moedeloosheid.

Hoop.

Hoofdstuk 3: Mijn Eigen Verhaal

Want ik had het al meegemaakt. Ik wist dat het waar was. Ik was het levende bewijs.

Laat me je vertellen hoe ik eruitzag vóór juni 2015.

125 kilo. Diabetes type 2. Een hele apotheek aan medicijnen: Insuline, Metformine, Depakine, Simvastatine, Ritalin, Zoloft. Ik transpireerde zo erg dat ik me schaamde om naar buiten te gaan. Apneu - ik stopte ‘s nachts met ademen. Wandelen was al zwaar. Een trap oplopen was een expeditie.

Ik was 50 jaar oud en voelde me 80. Ik had een lichaam dat niet meer deed wat ik wilde. Ik had pillen die de symptomen onderdrukten maar de oorzaak niet aanpakten. Ik had artsen die me vertelden dat dit nu eenmaal mijn leven was.

Chronisch, zeiden ze. Levenslang, zeiden ze. Accepteer het maar, zeiden ze.

Maar ik accepteerde het niet.

In juni 2015 besloot ik iets radicaals te doen. Ik veranderde mijn voeding. Niet een beetje. Niet geleidelijk. Radicaal. Ik stopte met bewerkt voedsel. Ik stopte met suiker. Ik stopte met de rommel die mijn lichaam vergiftigde.

En toen gebeurde er iets.

Ik noem het een wonder. Want zo voelde het. Binnen één dag - één dag - kon ik stoppen met insuline spuiten. In vijf maanden viel ik 40 kilo af. Ik stopte met al mijn medicatie. De apneu verdween. Het transpireren stopte. Ik kreeg energie. Ik kon weer sporten. Ik vond het weer leuk om te bewegen.

Ik was herboren. Ik was een nieuw mens. Ik had een tweede kans gekregen.

En nu, in die radio-uitzending, hoorde ik twee topwetenschappers precies uitleggen waarom dat was gebeurd. Het was geen wonder. Het was geen toeval. Het was wetenschap. Het was biologie. Het was logica.

Mijn lichaam was niet kapot. Mijn lichaam was vergiftigd. En toen ik stopte met het vergiftigen, herstelde het zichzelf.

Mijn reportage was onderdeel van die uitzending. Art Rooijakkers zei tegen Hanno en Ben: “Onze verslaggever kwam helemaal geïnspireerd terug. Wil voortaan de taartjes ook overslaan.”

Mijn verhaal werkte. Het inspireerde. Als een verslaggever na één gesprek al anders naar zijn eigen leefstijl keek - wat zou er gebeuren als duizenden mensen dit hoorden?

Hoofdstuk 4: De Bliksemschicht

De verslaggever stelde de vraag die iedereen stelt:

“Waarom lukt het Wim Tilburgs wel en iemand anders niet?”

Hanno antwoordde eerlijk:

“Ja het is zeker moeilijk. Leefstijl aanpassing is vreselijk lastig in de omgeving waarin wij leven. We worden voortdurend verleid om allerlei dingen te doen die niet goed zijn voor onze gezondheid.”

En toen, op de vraag hoe je het dan voor elkaar krijgt:

“Ik denk dat een deel van de mensen zoals Wim Tilburgs net verteld, die krijgt het voor elkaar door: Wilskracht. Een enorm goed effect van wat ze doen. Dat stimuleert enorm.”

De verslaggever: “Het was een wonder wat er bij hem gebeurde, zei hij.”

En toen zei Hanno iets wat ik nooit zal vergeten:

“Die man heeft echt een ander leven.”

Een ander leven. Ja. Dat was precies wat het was. Niet hetzelfde leven met minder pillen. Een compleet ander leven.

En toen Ben van Ommen:

“Bij Wim Tilburgs werkte een soort bliksemschicht. Hij had de kennis van internet. Dit zal bij ongeveer 3% van de mensen werken. Bij de andere mensen zit een deel dat gaat niet lukken. Die zullen niet gemotiveerd genoeg zijn. Maar een groot deel zal dat wel zijn.”

Een bliksemschicht. De kennis van internet.

Ik was geen arts. Geen wetenschapper. Geen voedingsdeskundige. Ik was een IT’er. Iemand die gewend was om informatie te zoeken, te filteren, te analyseren. Iemand die lean and mean opereerde - geen grote organisatie, geen bureaucratie, maar wel de vaardigheid om dingen uit te zoeken.

Drie procent, zei Ben. Bij drie procent van de mensen werkt die bliksemschicht.

Maar wat met de andere 97%?

Die vraag liet me niet meer los. Want ik wist nu dat het kon. Ik wist dat diabetes omkeerbaar was. Ik wist dat er miljoenen mensen waren die dezelfde strijd vochten die ik had gevochten.

En ik wist dat de meesten van hen het niet alleen konden.

Die vraag - wat met de andere 97%? - werd mijn missie. Mijn moonshot. Mijn holy grail.

Deel 2: De Queeste

Hoofdstuk 5: De Kosten van Niets Doen

Laat me je even meenemen in de economie van ziekte.

Ben van Ommen rekende het voor in die radio-uitzending:

“Als iemand op een leeftijd van rond de 55 jaar diabetes krijgt, kost dit de maatschappij tenminste 130.000 euro.”

Honderddertigduizend euro. Per persoon. Aan medicijnen. Aan doktersbezoeken. Aan ziekenhuisopnames. Aan complicaties. Aan thuiszorg. Aan arbeidsongeschiktheid.

“Bij een leefstijlprogramma zijn de totale kosten 13 keer lager, zo rond de 10.000 euro. Alleen moet je die wel eerder uitgeven.”

Dertien keer lager. €10.000 versus €130.000.

En wat krijg je voor die €10.000?

Goede diagnostiek
Goede coaching
Goede leefstijlbegeleiding

En wat krijg je voor die €130.000?

Een leven lang pillen
Langzame aftakeling
Complicaties
Vroegtijdige dood

De keuze lijkt simpel. Maar het systeem kiest consequent voor de dure optie. Waarom?

Omdat het zorgsysteem stamt uit de jaren ‘20, toen dokters ziektes en infecties konden repareren - maar niet het soort metabole aandoeningen als diabetes. Het systeem is nooit aangepast aan deze nieuwe realiteit.

Hanno voorspelde wat er zou gebeuren als we niets veranderen:

“In 2040 betalen we €400 ziektekostenpremie per maand als er niets verandert.”

Vierhonderd euro. Per maand. Per persoon. Dat is geen doemdenken. Dat is wiskunde. Dat is de onvermijdelijke consequentie van een systeem dat symptomen behandelt in plaats van oorzaken.

Maar Ben zag ook een uitweg:

“We willen een systeem bouwen waarin we daar rekening mee houden. Dat zodra mensen afzakken in hun motivatie een alert krijgen door een coach, door een telefoon, door hun echtgenoot of iets dergelijks. Dat kunnen we allemaal wel bouwen. De technologieën zijn er bijna allemaal. Natuurlijk moet er meer ontwikkeld worden, maar de implementatie daarvan in de maatschappij - daar zijn we nu aan toe.”

De technologie was er. De wetenschap was er. Wat ontbrak was iemand die het deed.

Hoofdstuk 6: De Drie Musketiers

Terwijl ik luisterde naar Hanno en Ben, viel alles op zijn plek.

Ik was al twee jaar bezig. Blog, Facebook-groepen, mensen helpen. Ik zag het werken. Maar ik was één persoon. Een IT’er zonder medische titel. Een ervaringsdeskundige zonder academische legitimiteit.

En nu hoorde ik twee topwetenschappers die precies hetzelfde geloofden. Die het konden onderbouwen met data. Die de taal spraken van de academische wereld.

De dokter, de bioloog en de patiënt-IT’er. De drie musketiers, zou ik later gekscherend zeggen.

Hanno bracht de klinische ervaring en de academische legitimiteit. Ben bracht de systeembiologie en de TNO-infrastructuur. En ik? Ik bracht de community, de implementatie, de grassroots beweging die al bezig was.

We vulden elkaar aan. Niet als concurrenten maar als bondgenoten. Elk met onze eigen kracht. Samen sterker dan alleen.

Het systeem bouwen waar Ben over sprak - daar was ik al mee bezig. Maar nu had ik partners. Nu had ik wetenschap achter me. Nu kon de beweging pas echt groeien.

Hoofdstuk 7: De Eerste Bondgenoot

Ik moet hier iemand noemen die vaak vergeten wordt. De allereerste dokter met wie ik echt samenwerkte: sportarts Hans van Kuijk.

Hans was een pionier avant la lettre. Jaren voordat leefstijlgeneeskunde een begrip werd, startte hij GezondDorp in Leende - een lokaal initiatief om mensen via leefstijl gezonder te maken.

Ik had van voor het begin nauw contact met Hans. Ik volgde zijn actie van dichtbij. Ik deed mee met de praatgroepen van de deelnemers. Ik maakte persoonlijk kennis met de mensen die hij hielp.

Hans begreep iets wat de meeste artsen niet begrepen: dat gezondheid niet in de spreekkamer ontstaat. Dat gezondheid ontstaat in de keuken, op de wandeling, in de gemeenschap.

Later schreef Hans mee aan het boek “Van GezondDorp naar Gezondland.” Die titel was profetisch - want dat is precies wat we aan het bouwen waren.

De naam van de Stichting - Je Leefstijl Als Medicijn - heeft een knipoog naar dit eerdere project. Naar het idee dat leefstijl het echte medicijn is.

Hans was de eerste dokter die mij serieus nam. Hanno en Ben gaven het wetenschappelijk fundament. Maar Hans was de praktijkman. De dokter in het veld. De arts die zijn handen vuil maakte.

Samen vormden ze de basis voor alles wat zou volgen.

Hoofdstuk 8: De Eerste Stappen

Na het zien van wat Hans deed met GezondDorp, begon ik mijn eigen initiatief: GezondHelmond.

Ik ging in gesprek met de lokale politiek. Met ondernemers. Met de gezondheidszorg. Ik wilde een motivator zijn, een initiator, iemand die mensen samenbracht.

Maar ik begon klein. Heel klein.

Elke zaterdagochtend organiseerde ik Diabetes Reset Wandelingen in Helmond.

Stel je voor: een groepje mensen met diabetes type 2 en/of overgewicht die samen wandelen door het park. Onderweg kletsen ze. Over hun ervaringen. Over hun tegenslagen. Over hun successen. Ze helpen elkaar om diabetes om te keren en gewicht te verliezen.

Geen grote organisatie. Geen budgetten. Geen subsidies. Gewoon wandelen en praten met mensen die hetzelfde meemaakten.

Dit was peer support in de meest basale vorm. En het werkte.

Want hier is wat ik ontdekte: mensen hebben niet alleen informatie nodig. Ze hebben ook verbinding nodig. Ze hebben iemand nodig die zegt: “Ik snap wat je doormaakt. Ik heb het ook meegemaakt. En kijk - het kan anders.”

Die wandelingen waren het begin. Het zaadje waaruit alles zou groeien.

Hoofdstuk 9: De Grote Droom

In mijn hoofd leefde ook een grotere droom: een leefstijlcentrum.

Niet zomaar een kliniek. Een soort zorgboerderij waar alle pijlers van leefstijl als medicijn samenkomen.

Voeding: Een plek waar mensen leren wat echte voeding is. Waar ze zelf groenten verbouwen. Waar ze in een gezamenlijke keuken leren koken met verse ingrediënten.

Beweging: Wandelingen in de omgeving. Fietsen. Meehelpen op de boerderij. Misschien zelfs adaptive CrossFit voor wie meer uitdaging zoekt.

Structuur: Programma’s die ‘s ochtends starten. Die ritme geven aan dagen die anders leeg en doelloos zijn.

Ontspanning: De rust van een landelijke omgeving. Yoga. Mindfulness. Een plek om te ademen.

Verbinding: Samen koken. Samen eten. Maaltijden meenemen voor je gezin. Een gemeenschap die je draagt als je het zelf niet meer kunt.

Dit was de complete visie. Niet alleen online community’s - ook fysieke plekken waar mensen samen konden werken aan hun gezondheid.

De droom bestaat nog steeds. Misschien komt hij ooit uit. Misschien lees jij dit en denk je: “Dit wil ik helpen bouwen.”

Als dat zo is - meld je. We hebben je nodig.

Deel 3: De Alliantie

Hoofdstuk 10: Twee Organisaties, Eén Missie

Op 3 juli 2018 gebeurde er iets bijzonders.

Hanno en Ben richtten het Nederlands Innovatiecentrum voor Leefstijlgeneeskunde (NILG) op - een samenwerking tussen TNO en het LUMC. Later zou dit Lifestyle4Health worden.

Hun missie was ambitieus: de ziektelast bij leefstijl gerelateerde ziekten halveren in tien jaar.

Niet met pillen. Met gedragsverandering. Niet top-down. Samen met patiënten.

Bij de oprichting deed ik samen met Hanno de keynote op de allereerste lezing. Een professor en een patiënt, zij aan zij op het podium in Leiden.

Dit was geen toeval. Dit was de essentie van hun visie. Wetenschap én ervaringskennis. Academische legitimiteit én grassroots beweging. De ivoren toren én de straat.

Vijftien dagen later, op 18 juli 2018, richtte ik Stichting Je Leefstijl Als Medicijn op.

Twee organisaties, geboren in dezelfde maand, met dezelfde missie.

Het NILG voor de wetenschap en de politiek. JLAM voor de implementatie en de community.

Twee kanten van dezelfde medaille.

Hoofdstuk 11: De Wetenschappelijke Blauwdruk

Hanno en Ben schreven samen met een team van wetenschappers een baanbrekende review. De titel was een statement: “From Diabetes Care to Diabetes Cure.”

Van diabeteszorg naar diabetesgenezing.

De kernboodschap was revolutionair:

“Gezien vanuit onze biologie zijn het merendeel van de processen die insulineresistentie veroorzaken - welke uiteindelijk leiden tot diabetes type 2 - omkeerbaar. Dit maakt de ziekte in principe omkeerbaar en geneesbaar door aanpassing van voedings- en beweegpatronen, vooral als deze in een vroeg stadium van de ziekte worden toegepast.”

Lees dat nog eens. Omkeerbaar en geneesbaar.

Niet “beheersbaar met medicatie.” Niet “chronisch maar draaglijk.” Omkeerbaar. Geneesbaar.

Dit was geen alternatieve geneeskunde. Dit was geen kwakzalverij. Dit was peer-reviewed wetenschap, gepubliceerd door onderzoekers van TNO en het LUMC.

Het Probleem met het Systeem

De review was ook een aanklacht:

“De huidige gezondheidszorg op het gebied van leefstijlgerelateerde ziekten richt zich niet op het omkeren van de oorzaak van de ziekte, maar eerder op het beheersen van ziekteverloop door het manipuleren van biochemische routes - gluconeogenese door metformine, hepatische cholesterolsynthese door statines, insulinesecretie door sulfonylureas.”

In gewoon Nederlands: we bestrijden symptomen in plaats van oorzaken.

En waarom? De review gaf het antwoord:

“We komen in de situatie dat de zorg voor ziekten te duur wordt, met een aantal belanghebbenden die ofwel financieel profiteren van de status-quo, ofwel moeite doen om het te ingewikkeld te maken. Ongunstige drijfveren in onze gezondheidszorgeconomie handhaven deze situatie, omdat alleen reductionistische oplossingen kunnen worden geoctrooieerd.”

Vertaling: er zijn mensen die verdienen aan ziekte. Die hebben geen belang bij genezing.

Dit is geen complottheorie. Dit is economie. De farmaceutische industrie verdient aan pillen, niet aan leefstijlverandering. De voedingsindustrie verdient aan bewerkte producten, niet aan groenten. Het systeem heeft verkeerde prikkels.

De Oproep tot Actie

De review eindigde met een oproep:

“Invoering van een dergelijke systeembenadering bij type 2-diabetestherapie vereist niet alleen een gecoördineerde actie van veel belanghebbenden, maar ook een verandering in de gezondheidszorgeconomie, met nieuwe winnaars en verliezers. We roepen op tot actie om deze verandering ook daadwerkelijk te starten.”

Dit was de wetenschappelijke blauwdruk. Hanno en Ben hadden niet alleen een visie - ze hadden het onderbouwd en gepubliceerd.

Nu was het aan iemand om het te implementeren.

Hoofdstuk 12: De Congressen

Ik was bij alle congressen van het NILG. Niet als toeschouwer. Als spreker.

Mijn verhaal - de case van de IT’er die zijn diabetes omkeerde - werd telkens weer verteld. Niet als curiositeit. Als bewijs.

Op het tweede congres ontmoette ik Professor Reginald Deschepper, medisch antropoloog aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij was zo geïnspireerd dat hij LifeMe oprichtte - de Belgische variant.

Later schreef hij me woorden die ik nooit zal vergeten:

“Wat jij zegt is baanbrekend, niet enkel omwille van de inhoud maar ook de vorm: een bottom-up benadering waarin patiënten zelf het initiatief nemen en andere patiënten ondersteunen, in samenwerking met artsen en onderzoekers. Dit is een ware paradigma shift.”

Een paradigma shift.

Dat is precies wat we aan het bouwen waren.

Deel 4: De Strijd

Hoofdstuk 13: De Minister

In 2019 antwoordde Minister Bruno Bruins op een Kamervraag met een zin die ons woedend maakte:

“Er is niet zoiets als leefstijlgeneeskunde.”

Niet zoiets. Alsof wij het verzonnen hadden. Alsof de wetenschap niet bestond. Alsof de duizenden mensen die hun diabetes hadden omgekeerd niet telden.

Hanno en Ben schreven een open brief. Geen diplomatieke brief. Een directe brief:

“Welnu, u bent verkeerd geïnformeerd. Pillen genezen type 2 diabetes nooit, maar leefstijl wel. Leefstijl is het enige medicijn voor type 2 diabetes, want alleen dit kan genezing bewerkstelligen.”

Ze rekenden voor: een leefstijlprogramma kost €10.000 per persoon. Diabetes type 2 kost de maatschappij €130.000 per persoon. Dat is 13 keer goedkoper.

Dit was geen zachte lobby. Dit was wetenschap die de politiek confronteerde met feiten.

Hoofdstuk 14: De Coalitie

In mei 2019 escaleerden we. Een coalitie van hoogleraren, artsen en deskundigen publiceerde een opiniestuk in NRC met een gedurfde claim:

Het kabinet kan jaarlijks 2 miljard euro besparen op diabeteszorg.

De onderbouwing: bijna 40 procent van de patiënten met diabetes type 2 kan zonder medicijnen na een leefstijlinterventie.

Kijk naar wie dit ondertekenden:

De opstellers:

Drs. Martijn van Winkelhof, fiscaal econoom en publicist
Professor Dr. Hanno Pijl, hoogleraar diabetologie LUMC
Dr. Ir. Ben van Ommen, systeembioloog TNO
Professor Dr. Ir. Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid VU Amsterdam
Wim Tilburgs, ervaringsdeskundige en voorzitter Stichting JLAM

En de ondertekenaars:

Prof. dr. Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog, Erasmus MC
Prof. dr. Kees van Laarhoven, chirurg, Radboudumc
Prof. dr. Erik Scherder, neuropsycholoog, VU
Prof. dr. Wiepke Cahn, psychiater, UMCU
Prof. dr. Casper van Eijck, chirurg, Erasmus MC
Prof. dr. Leonard Hofstra, cardioloog
Prof. dr. Eric Sijbrands, internist-vasculaire geneeskunde, Erasmus MC
Prof. dr. Joep Teijink, vaatchirurg, voorzitter Chronisch ZorgNet
Dr. Yvo Sijpkens, internist, HMC
Drs. Tamara de Weijer, huisarts, voorzitter Vereniging Arts & Leefstijl
Dr. Janneke Wittekoek, cardioloog, Heartlife
Margo Vliegenthart, oud-staatssecretaris VWS
Em. prof. dr. Ivan Wolffers, Gezondheidszorg en Cultuur
En vele anderen…

Kijk naar die lijst. Professors van elk groot academisch ziekenhuis. Chirurgen. Cardiologen. Psychiaters. Neuropsychologen.

Dit waren geen marginale figuren. Dit was de elite van de Nederlandse geneeskunde die opstond en zei: het moet anders.

En ik - een IT’er uit Helmond - stond naast hen. Als ervaringsdeskundige. Als stem van de patiënten. Als bewijs dat het werkt.

Ook het Diabetes Fonds steunde de oproep:

“Niemand wil ziek zijn en zijn leven lang medicijnen nemen. Dat geldt ook voor mensen met diabetes type 2. Daarom is het zo mooi dat het veranderen van leefstijl onder professionele begeleiding kan leiden tot een forse afname van gezondheidsklachten en zelfs tot duurzame omkeerbaarheid.”

Hoofdstuk 15: De Richtlijnen

In 2021 publiceerde de Gezondheidsraad nieuwe “Richtlijnen goede voeding voor mensen met diabetes type 2.”

De conclusie? Ook voor mensen met diabetes geldt de Schijf van Vijf. Koolhydraatbeperking? Niet onderbouwd voor de lange termijn.

Wij waren het oneens. Fundamenteel oneens.

Samen met Hanno dienden we een officieel commentaar in. Ondertekend door:

Professor Hanno Pijl, hoogleraar diabetologie LUMC
Dr. Ir. Ben van Ommen, Nederlands Innovatiecentrum voor Leefstijlgeneeskunde / TNO
Dr. Yvo Sijpkens, internist, Haaglanden Medisch Centrum
Dr. Daan de Frel, arts-onderzoeker LUMC
Wim Tilburgs, voorzitter Stichting JLAM

We wezen op het onderzoek van Virta Health. Patiënten met strikte koolhydraatbeperking die intensief werden begeleid. De resultaten na twee jaar:

HbA1c, insuline en HOMA-IR significant lager
74% bereikte >5% gewichtsverlies
Afname medicatiegebruik
Vaker diabetes remissie

De Gezondheidsraad wees het af. “Buiten de inclusiecriteria.”

We wezen op de meta-analyse van Yuan et al. over het ketogeen dieet: 12 mmol/mol afname HbA1c, 8,7 kg gewichtsverlies, 9 cm afname buikomvang.

Afgewezen. “Niet alle studies voldeden aan de inclusiecriteria.”

Het antwoord van de Gezondheidsraad was onthullend:

“De commissie heeft nu explicieter gemaakt dat zij niet ingaat op koolhydraatbeperkte voedingspatronen in relatie tot het terugdraaien van diabetes type 2, omdat zij binnen haar inclusiecriteria onvoldoende literatuur heeft gevonden om daar uitspraken over te doen.”

Lees dat nog eens. Ze zeggen niet dat koolhydraatbeperking niet werkt. Ze zeggen dat ze de studies die bewijzen dat het werkt, niet hebben meegenomen.

Maar hier is wat ik heb geleerd: dit is geen oorlog. Dit is wetenschap in actie.

Paradigma’s verschuiven niet van de ene dag op de andere. Het kost tijd. Soms frustrerend veel tijd. Maar het systeem beweegt.

In de jaren na ons commentaar kwamen er steeds meer studies. De Virta Health resultaten werden gerepliceerd. De meta-analyses stapelden zich op. Het bewijs groeide.

We bleven in dialoog. We bleven publiceren. We bleven het gesprek voeren.

Want verandering komt niet door te schreeuwen. Verandering komt door te bewijzen.

Deel 5: De Doorbraak

Hoofdstuk 16: LifeMe - De Doorbraak van de Eeuw

In december 2018 stonden Hanno en ik samen op het podium van het LifeMe congres in Brussel.

Een professor en een patiënt. Zij aan zij. Voor een zaal vol artsen, wetenschappers en beleidsmakers.

Na afloop ontving ik een reactie van Professor Jan Michiels - een 80-jarige veteraan in de geneeskunde. Een man die alles had gezien in zijn carrière.

Zijn woorden:

“Ik vind dat duo optreden van Hanno Pijl en Wim Tilburgs de doorbraak van deze eeuw in de leefstijl als medicijn. Voor mij ben jij de ontdekker van leefstijl als medicijn dat door Hanno Pijl LUMC is overgenomen voor nadere uitwerking.”

De doorbraak van deze eeuw.

Van iemand die 80 jaar was. Die alles had gezien.

Ik huilde toen ik dat las. Niet van trots - hoewel dat er ook was. Maar van opluchting. Van het gevoel dat wat we deden er toe deed. Dat iemand het zag.

Hoofdstuk 17: Het Europees Parlement

In datzelfde jaar hield Hanno een lezing in het Europees Parlement.

Het thema was provocatief: “Big Pharma and Big Food: Killing for Profit?”

Doden voor winst. Geen subtiele titel.

En wat deed Hanno? Hij gebruikte mijn verhaal als voorbeeld. Een patiënt met diabetes type 2 en morbide obesitas die - zonder medicatie - zijn ziekte omkeerde.

Voor het eerst stond mijn verhaal op een internationaal wetenschappelijk podium. Gepresenteerd door een hoogleraar. Niet als anekdote. Als bewijs.

Dit was wat Hanno anders maakte. Hij nam risico’s. Hij verbond zijn reputatie aan burgerinitiatieven. Hij zei dingen die andere hoogleraren niet durfden te zeggen.

Hij daalde af.

Hoofdstuk 18: Van Patiënt naar Actient

Ergens in die tijd begon ik het woord “actient” te gebruiken.

Niet zomaar een woordspeling. Een fundamenteel andere houding.

Een patiënt wacht. Op de dokter. Op de diagnose. Op het recept. Op genezing van buitenaf.

Een actient komt in actie.

Niet alleen voor de eigen gezondheid - dat is slechts het begin. Een actient komt ook in actie voor een nieuw systeem. Van ziekenzorg naar gezondheidszorg. Van repareren naar voorkomen. Van pillen naar leefstijl.

Maar hier is wat ik pas later begreep: Hanno en Ben waren óók actiënten.

Ze kwamen in actie tegen hun eigen peers. Tegen het systeem waar ze deel van uitmaakten. Tegen collega’s die vasthielden aan het oude paradigma.

Dat vergde lef. Echte moed.

Ze waren inmiddels iconen geworden - met de reputatie, de kracht en de leeftijd om een ander geluid te laten horen. Ze hadden genoeg bereikt om het risico te kunnen nemen.

En ze namen dat risico.

Muskiet deed dat ook, overigens. De man die ik in mijn vorige artikel noemde. Ook hij durfde tegen de stroom in te gaan. Ook hij kwam in actie tegen de gevestigde voedingswetenschap.

Wij waren allemaal actiënten. Een peergroup van mensen die durfden.

De wetenschappers en de patiënt. De professors en de IT’er. Oude mannen met jonge harten, verenigd door dezelfde missie.

Deel 6: De Bekroning

Hoofdstuk 19: Het BMJ Paper

In december 2025 gebeurde het.

Onderzoekers van het LUMC publiceerden een studie over onze community in BMJ Nutrition, Prevention & Health - een van de meest gerespecteerde wetenschappelijke tijdschriften ter wereld.

De titel was een statement:

“Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management”

Your Lifestyle As Medicine.

Precies de naam van onze stichting. In de titel van een BMJ-publicatie.

Kijk naar de auteurs:

Daphne C.J. Raad - onderzoeker LUMC
Frank Schalkwijk - onderzoeker
Hanno Pijl - hoogleraar diabetologie LUMC
David van Bodegom - onderzoeker LUMC

Hanno was co-auteur. Een hoogleraar die zijn naam verbond aan citizen science. Aan een burgerinitiatief. Aan een beweging die begon met wandelingen in Helmond.

De Resultaten

De cijfers spreken voor zich:

Uitkomst	Resultaat
Gewichtsverlies	7,3 kg gemiddeld in eerste jaar
Buikomvang	9 cm afname
Bloedsuikerwaarden	Significant verbeterd
Langdurige deelname	44% bleef langer dan een jaar actief

Dit zijn geen bescheiden verbeteringen. Dit zijn klinisch relevante resultaten.

Het soort resultaten waar de farmaceutische industrie miljarden voor zou betalen als ze het in een pil konden stoppen.

Maar dit was geen pil. Dit was peer support. Dit was een community. Dit waren actiënten die elkaar hielpen.

De Wetenschappelijke Conclusie

“Citizen initiatives using peer coaching and self-management could support people with T2D in achieving and maintaining substantial, clinically relevant improvements in metabolic health.”

Lees die zin nog eens.

Citizen initiatives. Burgerinitiatieven. Peer coaching. Lotgenoten die elkaar helpen. Self-management. Zelf de regie nemen. Substantial, clinically relevant improvements. Grote, klinisch relevante verbeteringen.

Dit is wat Ben van Ommen in 2017 beschreef. Het systeem bouwen. De technologie inzetten. De implementatie starten.

Acht jaar later was het gebouwd. En wetenschappelijk bewezen.

Wat Dit Betekent

Dit is niet zomaar een publicatie. Dit is een mijlpaal.

Voor de wetenschap: Bewijs dat burgerinitiatieven kunnen bijdragen aan de volksgezondheid. Dat citizen science werkt. Dat de samenwerking tussen academie en ervaringsdeskundigen vruchten afwerpt.

Voor de zorg: Een model dat kan worden geschaald. Een aanpak die kosteneffectief is. Een manier om de 97% te bereiken die het niet alleen kan.

Voor jou, de lezer: Erkenning. Validatie. Het bewijs dat wat je doet - of overweegt te doen - écht werkt. Niet alleen in theorie. Meetbaar. Reproduceerbaar. Wetenschappelijk.

Voor Hanno en mij: De bekroning van tien jaar samenwerking. Van een radio-uitzending naar een BMJ-publicatie. Van een idee naar bewijs.

De cirkel is rond.

Hoofdstuk 20: Lampie - De Visie Gerealiseerd

Herinner je wat Ben van Ommen zei in 2017?

“We willen een systeem bouwen waarin zodra mensen afzakken in hun motivatie een alert krijgen door een coach, door een telefoon… De technologieën zijn er bijna allemaal.”

In augustus 2024 lanceerden we Lampie - de eerste AI-leefstijladviseur van Nederland.

Zeven jaar na die radio-uitzending. De technologie was er.

Lampie beantwoordde in 2024 meer dan 13.000 vragen over leefstijl. 24 uur per dag. 7 dagen per week. In 11 talen. Inmiddels actief op ziekenhuiswebsites.

Het systeem dat Ben beschreef - een coach die mensen ondersteunt als ze afzakken - was werkelijkheid geworden.

Niet door de grote zorgorganisaties. Niet door de overheid. Door een burgerinitiatief. Door actiënten.

Deel 7: Het Systeem Ontwaakt

Hoofdstuk 21: De Verandering

Tien jaar geleden waren we roependen in de woestijn.

Nu zitten we aan tafel.

De Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Duizenden mensen krijgen nu toegang tot leefstijlbegeleiding. Is het perfect? Nee. Maar het is een begin.

Ziekenhuizen beginnen leefstijlprogramma’s aan te bieden. De TU Delft en TU Eindhoven werken met ons samen. Academische erkenning.

Het Diabetes Fonds steunt ons werk. Ze schreven: “Niemand wil ziek zijn en zijn leven lang medicijnen nemen. Daarom is het zo mooi dat het veranderen van leefstijl onder professionele begeleiding kan leiden tot duurzame omkeerbaarheid.”

De Vereniging Arts en Leefstijl groeit. Steeds meer artsen willen niet alleen pillen voorschrijven. Hanno was een pionier - nu volgen er duizenden.

Lifestyle4Health heeft een ambitieuze missie: de ziektelast halveren. TNO, het LUMC en wij - samen aan tafel.

Dit is geen toeval. Dit is het resultaat van tien jaar consequent bouwen. Tien jaar bewijzen. Tien jaar bruggen bouwen.

Het systeem is wakker geworden. Min of meer.

Hoofdstuk 22: Wat Hanno Anders Maakt

Na tien jaar samenwerking weet ik wat hem onderscheidt.

Hij luistert. Niet alleen naar collega-wetenschappers. Naar patiënten. Naar actiënten. Naar mensen die het zelf hebben meegemaakt.

Hij daalt af. Hij spreekt niet alleen op wetenschappelijke congressen. Ook in podcasts. Op radio. In het Europees Parlement. Overal waar gewone mensen luisteren.

Hij verbindt. Hij bracht TNO, het LUMC en burgerinitiatieven samen.

Hij durft. Hij schreef een open brief aan een minister. Hij verbond zijn naam aan citizen science. Hij zet zijn reputatie op het spel voor wat hij gelooft.

Hij leeft wat hij predikt. Hij eet onbewerkt. Beweegt. Past periodiek vasten toe. Hij is geen theoreticus - hij is een practitioner.

Dit is de wetenschapper die afdaalde. Die niet bleef zitten in zijn ivoren toren. Die naar beneden kwam. Naar de mensen die het nodig hadden.

Deel 8: De Toekomst

Hoofdstuk 23: Samen Verder

De samenwerking gaat door. En nu wordt het pas echt interessant.

Wat begon met wandelingen in Helmond is uitgegroeid tot:

21.000+ leden in 13 online supportgroepen
690.000 websitebezoeken per jaar
Lampie AI - de leefstijladviseur die Ben’s visie waarmaakte
Een team van 12 mensen en 59 vrijwilligers
Wetenschappelijke erkenning in het BMJ
Partners zoals Abbott, TU Delft, TU Eindhoven, Hogeschool Utrecht, Medsuna, Bas van de Goor Foundation

We werken aan een metabool dashboard met TU Eindhoven. Een virtuele AI-leefstijlcoach met TU Delft. Lampie spreekt al 11 talen.

De BMJ paper was niet het eindpunt. Het was een mijlpaal.

Hoofdstuk 24: Het Webinar

Binnenkort doen Hanno en ik samen een webinar: “De staat van de leefstijlgeneeskunde - zijn we op de goede weg?”

Tien jaar na die eerste radio-uitzending maken we de balans op.

Wat hebben we bereikt?

Het BMJ paper dat onze aanpak valideerde
Meer dan 21.000 leden in onze community’s
Lampie AI die duizenden vragen beantwoordt
Erkenning - de GLI wordt nu vergoed
Een groeiende coalitie van artsen, wetenschappers en actiënten

Waar staan we nu?

Het systeem is wakker - maar nog niet volledig veranderd
De wetenschap is er - maar de implementatie moet opschalen
De wil is er - maar de economische prikkels moeten nog kantelen
De voorhoede beweegt - maar de massa moet nog volgen

Waar gaan we naartoe?

De virtuele AI-leefstijlcoach met TU Delft
Het metabool dashboard met TU Eindhoven
Nog meer wetenschappelijke validatie
Internationale uitbreiding
Een zorgsysteem dat preventie beloont

En wij nodigen jou uit. Om mee te denken. Om vragen te stellen. Om deel te worden van de beweging.

Want dit is niet alleen ons verhaal. Dit is het verhaal van iedereen die actient wil worden.

Hoofdstuk 25: Hanno Gaat Emeritus

In maart 2026 bereikt Hanno een mijlpaal: hij gaat met emeritaat.

Na een carrière vol baanbrekend onderzoek. Honderden publicaties. Duizenden patiënten. Generaties studenten opgeleid. Een heel vakgebied mede gevormd.

Dat moment willen we samen markeren. Nog één keer samen op het podium. Niet als afscheid. Als viering.

Want emeritaat betekent niet het einde. Emeritaat betekent vrijheid.

Geen verplichte vergaderingen meer. Geen administratieve lasten. Geen politiek van de universiteit. Geen druk van subsidieaanvragen.

Vrijheid om te zeggen wat je echt denkt. Om te werken aan wat je echt belangrijk vindt. Om je te verbinden aan projecten die je na aan het hart liggen.

Ik hoop dat Hanno, bevrijd van de dagelijkse verplichtingen, meer tijd krijgt voor de stichting.

Niet als figurant. Als actieve mede-strijder. Als adviseur die meedenkt. Als wetenschapper die meewerkt. Als actient die meedoet.

Stel je voor: de hoogleraar diabetologie die fulltime actient wordt. Die niet meer óver leefstijlgeneeskunde publiceert, maar het élke dag praktiseert.

Dat zou de ultieme bevestiging zijn van wat we geloven: dat de scheidslijn tussen wetenschapper en patiënt kunstmatig is. Dat we allemaal mensen zijn die gezond willen leven.

Hoofdstuk 26: De Missie Gaat Door

De missie stopt niet met emeritaat. Die gaat door.

Er zijn nog 1,2 miljoen mensen met diabetes type 2 in Nederland. Velen weten niet dat hun ziekte omkeerbaar is. Velen krijgen alleen pillen.

Er zijn nog miljoenen mensen met overgewicht, hart- en vaatziekten, leververvetting - allemaal leefstijl gerelateerd, allemaal omkeerbaar.

Er is nog een zorgsysteem dat is ingericht om te verdienen aan ziekte. Waar de prikkels verkeerd staan. Waar preventie niet beloond wordt.

Er zijn nog generaties kinderen die opgroeien met bewerkt voedsel, te weinig beweging, te veel schermen.

Hanno’s werk is niet klaar. Ons werk is niet klaar.

We zijn nog maar net begonnen.

Epiloog: Een Uitnodiging

Voor Jou

Als je dit hebt gelezen tot het einde, ben je waarschijnlijk iemand die herkent wat ik beschrijf.

Misschien heb je zelf diabetes. Misschien heb je overgewicht. Misschien slik je pillen die de symptomen onderdrukken maar de oorzaak niet aanpakken.

Misschien voel je je hopeloos. Misschien denk je dat het te laat is. Misschien geloof je wat ze je hebben verteld: dat het chronisch is, levenslang, onvermijdelijk.

Ik was jij. Tien jaar geleden was ik jij.

125 kilo. Diabetes. Een zak vol medicijnen. Geen energie. Geen hoop.

En kijk naar me nu.

Ik ben herboren. Ik heb een ander leven. Ik heb een tweede kans gekregen.

En ik heb die kans gegrepen om anderen te helpen die hetzelfde willen.

Word Actient

Je hoeft het niet alleen te doen.

We hebben een community gebouwd. Meer dan 21.000 mensen die hetzelfde meemaken als jij. Die dezelfde strijd vechten. Die dezelfde vragen hebben.

We hebben Lampie - een AI-assistent die 24 uur per dag, 7 dagen per week je vragen beantwoordt.

We hebben een wetenschappelijk bewezen aanpak. Het BMJ heeft het gepubliceerd. Het werkt.

Je kunt vandaag nog actient worden.

Niet morgen. Niet volgende week. Vandaag.

Word lid van onze community. Stel je vragen. Deel je verhaal. Vind lotgenoten.

Want dit is wat ik heb geleerd in tien jaar: alleen kun je veel, maar samen kun je alles.

De Wetenschapper en de Actient

Hanno daalde af uit zijn ivoren toren. Hij kwam naar mij. Naar jou. Naar de mensen die hem nodig hadden.

Nu is het jouw beurt om op te staan.

Van patiënt naar actient. Van wachten naar doen. Van berusting naar actie.

Het systeem is wakker. De wetenschap is er. De community wacht op je.

De vraag is niet meer “welke professor moet ik geloven?”

De vraag is: wat ga jij doen?

Tijdlijn: Onze Reis

Jaar	Moment	Betekenis
2015	Wim keert diabetes om	De bliksemschicht
2015	Contact met Hans van Kuijk	De eerste bondgenoot
2017	Radio EenVandaag	Het fundament
2017	Hanno wordt adviseur	De alliantie begint
2018	Diabetes Reset Wandelingen	De eerste stappen
3 juli 2018	Oprichting NILG	Wetenschap en visie
18 juli 2018	Oprichting JLAM	De community
dec 2018	LifeMe Congres	”De doorbraak van deze eeuw”
2018	Europees Parlement	Het wereldpodium
2019	Open brief Minister Bruins	Wetenschap confronteert politiek
mei 2019	NRC: “Bespaar 2 miljard”	De coalitie spreekt
feb 2020	Partner Lifestyle4Health	Erkenning
2021	Commentaar Gezondheidsraad	De dialoog
sept 2022	Organisatiepartner L4H	Aan tafel
aug 2024	Lancering Lampie	De AI-coach
dec 2025	BMJ Paper	De bekroning
jan 2026	Webinar: De Staat	De balans
maart 2026	Hanno emeritus	Het nieuwe begin

Beluister dit artikel

Binnenkort: Het Vervolg

Dit artikel inspireerde orthopedisch chirurg Wouter van Wijhe om in actie te komen. Wouter werkt in Noorwegen en ervoer zelf de bliksemschicht: hij verloor 10 kilo door koolhydraatbeperking en ontdekte het verband tussen metabole disfunctie en orthopedische klachten. Nu voert hij leefstijlgesprekken met zijn patiënten.

Binnenkort verschijnt hier zijn verhaal - nóg een dokter die afdaalde.

Webinar: Orthopedische klachten en leefstijl

Waarom zijn versleten knieën, heupen, rugpijn en peesklachten méér dan alleen slijtage? Wouter legt uit hoe metabole disfunctie - niet alleen overbelasting - orthopedische aandoeningen veroorzaakt.

Donderdag 5 februari 2026, 19:30 uur Gratis aanmelden