Welke professor moet ik geloven?
Als je ooit hebt geprobeerd om gezonder te leven, ken je dit gevoel. Je leest je in. Je doet je best. Je probeert te begrijpen wat nu eigenlijk goed voor je is. En dan ontdek je dat de experts - de mensen die het zouden moeten weten - het fundamenteel oneens zijn met elkaar.
Welke professor moet ik nu geloven?
Die vraag stelde ik mezelf jaren geleden, toen ik als patiënt met diabetes type 2 en fors overgewicht op zoek ging naar antwoorden. Ik was klaar met passief afwachten. Ik wilde begrijpen. Ik wilde een actient worden - iemand die actief de regie neemt over eigen gezondheid.
Wat ik vond, veranderde mijn leven. Niet alleen de antwoorden, maar vooral de reis ernaartoe. Dit artikel is het verhaal van die reis: van verwarring naar inzicht, van patiënt naar actient, en uiteindelijk naar citizen scientist.
En ja - ik vond die derde professor.
Het Slagveld: Groningen
Section titled “Het Slagveld: Groningen”Stel je voor: een volle aula aan de Rijksuniversiteit Groningen. Een moderator, een chronobioloog, kondigt aan dat we een “twistgesprek” gaan zien. Rechts: Professor Frits Muskiet, hoogleraar pathofysiologie en klinische chemie. Links: Professor Daan Kromhout, hoogleraar voeding en leefstijl, mede-architect van de Schijf van Vijf.
Twee topwetenschappers. Twee fundamenteel verschillende visies op gezonde voeding.
Muskiet opent het debat met een frontale aanval:
“De voedingsleer verkeert in een crisis. Vanaf 2000 heeft men Evidence-Based Nutrition in het leven geroepen naar het model van geneesmiddelen. Ieder nutriënt moest zijn effect bewijzen in een Randomized Controlled Trial. Nu vindt men dat ‘niks bewezen is’. De kloof tussen voedingswetenschap en publiek wordt groter.”
Zijn benadering? Evolutionair. Biochemisch. Kijk naar hoe onze voorouders aten, begrijp de onderliggende processen, en je snapt wat werkt.
Kromhout countert:
“Ik ben het niet eens dat we in verwarring zijn; we beschikken juist over een enorme hoeveelheid informatie. We kijken naar macronutriënten, micronutriënten en bioactieve stoffen. Onderzoek moet prospectief zijn: je kijkt vooruit in een cohort en relateert voeding aan het optreden van ziekte.”
Zijn benadering? Epidemiologisch. Grote datasets. Volg duizenden mensen over decennia en kijk wat werkt op bevolkingsniveau.
En daar zit ik dan, als burger, als actient. Beide professoren hebben indrukwekkende cv’s. Beide klinken overtuigend. Maar ze zeggen fundamenteel verschillende dingen.
Verzadigd Vet: De Eerste Botsing
Section titled “Verzadigd Vet: De Eerste Botsing”Het eerste slagveld is verzadigd vet. Boter. Vlees. Kaas. Decennialang vertelden ze ons dat dit slecht was voor ons hart. Maar klopt dat wel?
Muskiet trekt een onverwacht wapen:
“Als de norm ‘minder dan 10 energieprocent verzadigd vet’ zou kloppen, moeten we moedermelk afkeuren. Moedermelk bevat 50 energieprocent vet, waarvan 22% verzadigd - veel palmitaat. Vanuit evolutionair oogpunt is het vreemd om dat als ongezond te zien.”
Het publiek mompelt. Moedermelk als argument tegen de voedingsrichtlijnen? Het is gedurfd, maar het raakt.
Kromhout blijft kalm:
“De richtlijnen gelden vanaf 2 jaar, niet voor baby’s. In trials die te kort duren zie je geen effect, omdat het verzadigen van vetweefsel tijd kost - jaren. Als je verzadigd vet vervangt door meervoudig onverzadigd vet, daalt het LDL-cholesterol en het risico op hartziekten. De PREDIMED-studie liet zien dat extra vergine olijfolie het risico op hart- en vaatziekten met 30% verlaagt.”
Noteer die naam: PREDIMED. Die komt later terug.
Brood: Het Dagelijks Dilemma
Section titled “Brood: Het Dagelijks Dilemma”Dan brood. Voor veel Nederlanders de basis van elke maaltijd. Gezond of niet?
Muskiet is duidelijk:
“Brood - zeker modern brood - bevat snelle koolhydraten met een hoge glykemische lading. Of het nu bruin of wit is, het jaagt glucose en insuline omhoog. De claim dat brood nodig is voor vezels en jodium is onzin; groente en fruit bevatten per calorie meer vezels en nutriënten.”
Kromhout verdedigt:
“De richtlijn is 90 gram - drie sneetjes - bruin of volkoren brood. Prospectieve studies tonen aan: wie dit eet, heeft een lager risico op hartinfarct, beroerte, diabetes en darmkanker. Vezels uit granen zijn sterk gerelateerd aan minder diabetes.”
Wie heeft gelijk? Op dit moment in het debat weet ik het niet meer.
Het Metabool Syndroom: De Sleutel
Section titled “Het Metabool Syndroom: De Sleutel”Dan komt het moment dat voor mij alles verandert. Iemand uit het publiek vraagt: “Wat is het metabool syndroom?”
Muskiet legt uit:
“Een combinatie van symptomen: dik zijn - met name buikvet -, hoge bloeddruk, abnormale vetten in het bloed en verstoorde glucosehuishouding. Dit is de ‘wachtkamer’ voor diabetes. Het gaat om de context: laaggradige ontsteking en insulineresistentie. Alleen mensen met metabool syndroom zijn bijvoorbeeld zoutgevoelig.”
En daar is de sleutel. Context.
Muskiet spreekt vaak over mensen mét metabool syndroom. Kromhout over de “gezonde bevolking” in algemene richtlijnen. Ze hebben het over verschillende groepen mensen.
Voor iemand die al gezond is, kan brood prima zijn. Voor iemand met insulineresistentie is het waarschijnlijk een probleem.
De vraag “wat is gezond?” heeft geen universeel antwoord. Het hangt af van wie je bent, waar je staat, wat je lichaam doet.
Mijn Zoektocht als Citizen Scientist
Section titled “Mijn Zoektocht als Citizen Scientist”Na dit debat had ik meer vragen dan antwoorden. Maar ik had ook iets anders: de realisatie dat ik zelf moest nadenken. Niet blind volgen, maar begrijpen.
Als twee professoren elkaar tegenspreken, wat doe je dan? Je zoekt een derde stem.
Ik begon aan een jarenlange zelfstudie. Biochemie. Mitochondria. Evolutionaire biologie. Ik las papers, keek lezingen, vergeleek standpunten. Niet om professor te worden, maar om te begrijpen wat voor míj werkte.
En ergens in die zoektocht stuitte ik op John Ioannidis.
Professor aan Stanford University. Epidemioloog. Maar niet zomaar een epidemioloog. Ioannidis is beroemd geworden met een paper getiteld “Why Most Published Research Findings Are False”. Hij is de man die de wetenschap zelf onder de loep neemt.
Als iemand kon uitleggen waarom twee professoren het zo oneens waren, dan hij.
Ioannidis Gooit een Bom
Section titled “Ioannidis Gooit een Bom”Waar het debat tussen Muskiet en Kromhout een strijd was tussen twee visies, gooit Ioannidis een bom op het hele speelveld. En die bom raakt vooral de epidemiologische kant - de kant van Kromhout.
Zijn conclusie is vernietigend:
“Naar schatting 95% van het voedingsonderzoek is bevooroordeeld.”
Laat dat even bezinken. Vijfennegentig procent.
Hij onderbouwt dit met harde cijfers. In een analyse werden 52 grote claims uit de epidemiologie getest in strikte gecontroleerde trials. Het resultaat? Nul van de 52 claims bleef overeind. Geen enkele.
De vragenlijsten die onderzoekers als Kromhout gebruiken - Food Frequency Questionnaires - noemt Ioannidis “enorme ruis”. Mensen weten niet precies wat ze eten. Ze rapporteren sociaal wenselijk. De data zijn fundamenteel onbetrouwbaar.
PREDIMED Ontmaskerd
Section titled “PREDIMED Ontmaskerd”Herinner je de PREDIMED-studie? Kromhouts paradepaardje? De studie die aantoonde dat olijfolie hart- en vaatziekten met 30% verlaagt?
Ioannidis haalt deze studie genadeloos onderuit:
“De studie is teruggetrokken en opnieuw gepubliceerd vanwege fouten in de randomisatie. Hele dorpen werden als één individu geteld. Ik vertrouw de trial niet meer. De resultaten zijn onwaarschijnlijk.”
Een van de sterkste pijlers onder Kromhouts betoog blijkt een wankele constructie.
De Absurditeit Blootgelegd
Section titled “De Absurditeit Blootgelegd”Ioannidis gaat verder met voorbeelden die de epidemiologie belachelijk maken. Niet uit kwaadaardigheid, maar om te laten zien hoe absurd de conclusies worden als je ze letterlijk neemt.
“Studies suggereren dat het eten van 1 hazelnoot per dag je levensverwachting met een jaar verlengt. Volgens die logica zou iemand die veel hazelnoten eet 120 jaar oud worden.”
“3 koppen koffie per dag zou 12 jaar levenswinst geven. De kans dat dit echt waar is? Nul procent.”
Dit zijn geen verzinsels. Dit zijn daadwerkelijke conclusies uit gepubliceerd onderzoek. En ze zijn evident onzin.
Vibration of Effects
Section titled “Vibration of Effects”Ioannidis introduceert een concept dat alles verklaart: vibration of effects.
“Afhankelijk van hoe je de data masseert en voor welke factoren je corrigeert, kun je met dezelfde dataset bewijzen dat een nutriënt dodelijk is óf levensreddend.”
Hij toont een grafiek met 1 miljoen verschillende analyses op dezelfde data. De uitkomsten vliegen alle kanten op. Hetzelfde nutriënt - vitamine E - is in de ene analyse een wondermiddel, in de andere een gif.
Waarom? Omdat bijna alle nutriënten met elkaar gecorreleerd zijn. Wie veel groente eet, rookt vaak ook minder. Wie gezond eet, beweegt vaak ook meer. Het is bijna onmogelijk om één nutriënt als “de oorzaak” aan te wijzen.
Dit is niet per se kwade wil. Het is statistische chaos.
White Hat Bias
Section titled “White Hat Bias”Er is nog iets. Ioannidis noemt het White Hat Bias: de vertekening die ontstaat doordat onderzoekers “de wereld willen redden”.
“White Hat Bias is de vertekening die ontstaat doordat onderzoekers heilig geloven in hun advies. Ze willen mensen helpen. Ze zijn ervan overtuigd dat hun richtlijnen levens redden.”
Dit verklaart waarom onderzoekers als Kromhout zo stellig vasthouden aan hun richtlijnen. Ze geloven oprecht dat ze goed doen. Inconsistenties worden weggewuifd als ruis.
Maar goede bedoelingen maken geen goede wetenschap.
En eerlijkheid gebiedt: ook Muskiet kan selectief winkelen vanuit zijn evolutie-geloof. Iedereen heeft blinde vlekken.
Drie Mannen en Een Auto
Section titled “Drie Mannen en Een Auto”Laat me het samenvatten met een analogie die alles helder maakt.
Kromhout, de epidemioloog: Kijkt door de voorruit van een auto en zegt: “Volgens mijn logboek remmen rode auto’s vaker. Dus rood zijn is gevaarlijk.”
Muskiet, de biochemicus: Kijkt onder de motorkap en zegt: “Onzin, het ligt aan de remvloeistof en hoe de motor is geëvolueerd.”
Ioannidis, de meta-onderzoeker: Pakt het logboek van Kromhout af, gooit het in de prullenbak en zegt: “Dit logboek is ingevuld door mensen die dronken waren of betaald werden door de verffabrikant. De kilometerteller is teruggedraaid en de helft van de auto’s in dit boek bestaat niet eens. We weten eigenlijk helemaal niets over deze auto.”
Dat is de stand van de voedingswetenschap.
Waar Ze Het Wél Eens Zijn
Section titled “Waar Ze Het Wél Eens Zijn”En toch. Na alle strijd is er overlap. Punten waar Muskiet, Kromhout, en zelfs Ioannidis het eens zijn.
Kromhout aan het einde van het debat:
“Gezonde voeding én bewegen verlagen het risico substantieel.”
Muskiet:
“Voeding staat niet los van stress, slaap, bewegen en microbioom. Alles hangt samen.”
De consensus:
- Leefstijl is meer dan voeding. Slaap, stress, beweging, sociale verbinding - het hangt allemaal samen.
- Suikers zijn slecht. Hier is vrijwel iedereen het over eens.
- Bewegen is essentieel. Geen discussie.
- Je kunt diabetes type 2 omkeren met leefstijl. Dit erkennen beide kampen.
De verwarring zit in de details. De grote lijnen zijn helder.
Van Twijfel naar Wetenschap
Section titled “Van Twijfel naar Wetenschap”Ik had mijn antwoorden. Of beter: ik had geleerd de juiste vragen te stellen. Ik begreep waarom experts het oneens waren. Ik begreep dat mijn twijfel wetenschappelijk gegrond was.
Maar ik wilde meer dan begrijpen. Ik wilde bijdragen.
In 2018 startte ik Je Leefstijl Als Medicijn - een online community voor mensen met diabetes type 2. Geen medische supervisie, maar peer coaching en zelfmanagement. Mensen die elkaar helpen op basis van gedeelde ervaring.
Wat begon als een Facebook-groep groeide uit tot een beweging van meer dan 21.000 leden. Mensen die wekelijks hun gewicht, buikomvang en bloedglucose rapporteren. Mensen die elkaar steunen, aanmoedigen, en van elkaar leren.
We werden een levend experiment. Citizen science in actie.
De BMJ Paper: Citizen Science Dat Werkt
Section titled “De BMJ Paper: Citizen Science Dat Werkt”In december 2025 gebeurde iets bijzonders. Onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum publiceerden een studie over onze community in BMJ Nutrition, Prevention & Health - een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift.
De titel: “Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management”
De studie analyseerde data van 232 deelnemers die minimaal 3 maanden hun metingen hadden gerapporteerd. In totaal 31.621 datapunten, verzameld door de community zelf.
De resultaten:
| Meting | Vrouwen | Mannen |
|---|---|---|
| Gewichtsverlies (eerste jaar) | 7,2 kg | 7,4 kg |
| Buikomvang afname | 8,9 cm | 8,5 cm |
| HbA1c daling | 14,5 mmol/mol | 9,1 mmol/mol |
Nog indrukwekkender: 44% van de deelnemers bleef langer dan een jaar actief. In peer support onderzoek is dat ongekend.
De conclusie van de onderzoekers:
“Citizen initiatives using peer coaching and self-management could support people with T2D in achieving and maintaining substantial, clinically relevant improvements in metabolic health.”
De studie werd gefinancierd door ZonMW en Health~Holland met een Citizen Science subsidie. Erkenning dat burgerinitiatieven serieuze wetenschap kunnen opleveren.
De Cirkel is Rond
Section titled “De Cirkel is Rond”Laat me mijn reis samenvatten:
| Fase | Wat ik deed | Wat ik leerde |
|---|---|---|
| Patiënt | Vertrouwde blind op artsen | Richtlijnen werkten niet voor mij |
| Actient | Zocht zelf uit wat werkte | Mijn ervaring telde ook |
| Onderzoeker | Vond Ioannidis | Mijn twijfel was wetenschappelijk gegrond |
| Citizen Scientist | Startte JLAM | Samen weten we meer dan alleen |
| Gepubliceerd | BMJ paper | Het werkt, en nu is dat bewezen |
De vraag waarmee ik begon - “welke professor moet ik geloven?” - heeft een onverwacht antwoord gekregen.
Je hoeft geen professor te geloven. Je kunt zelf nadenken.
Wat Dit Betekent Voor Jou
Section titled “Wat Dit Betekent Voor Jou”Als je dit leest als actient - of als iemand die dat wil worden - hier is wat ik heb geleerd:
-
Ken je eigen context. Heb je metabool syndroom? Insulineresistentie? Dan gelden andere regels dan voor de “gezonde bevolking” waar richtlijnen over spreken.
-
Vertrouw je eigen ervaring. Als iets werkt voor jou, is dat data. Niet het eindwoord, maar een belangrijk datapunt.
-
Wees kritisch op richtlijnen. Ze reflecteren compromissen, financiële belangen, en soms vooral geloofsovertuigingen. Ioannidis toonde aan dat 95% van het voedingsonderzoek bevooroordeeld is.
-
Focus op de overlap. Begin waar experts het eens zijn: minder suiker, meer bewegen, beter slapen, minder stress.
-
Word citizen scientist. Zoek, lees, vergelijk, meet, deel. Je hoeft geen professor te zijn om bij te dragen aan kennis.
Je Hoeft Geen Professor Te Zijn
Section titled “Je Hoeft Geen Professor Te Zijn”De verwarring waar ik mee begon - twee professoren die elkaar tegenspraken - bleek niet het probleem. Het probleem was dat ik dacht dat ik moest kiezen.
De derde professor die ik zocht, Ioannidis, gaf me geen nieuw antwoord. Hij gaf me iets beters: de bevestiging dat mijn twijfel gegrond was. Dat kritisch denken geen arrogantie is, maar noodzaak.
En uiteindelijk bewees onze community - 21.000 actiënten samen - dat we geen professor nodig hebben om impact te maken. De BMJ paper is daar het bewijs van.
Van patiënt naar actient naar citizen scientist.
Dat is mijn pad. En misschien ook het jouwe.
Beluister dit artikel
Section titled “Beluister dit artikel”Deze podcast is gegenereerd met Google NotebookLM op basis van de bronnen in dit artikel.
Bronnen
Section titled “Bronnen”Het Twistgesprek - Muskiet vs Kromhout:
- Bekijk op YouTube
- Rijksuniversiteit Groningen
John Ioannidis over voedingswetenschap:
- Bekijk op YouTube
- Stanford University
BMJ Paper - Your Lifestyle As Medicine:
- Raad DCJ, et al. (2025). BMJ Nutrition, Prevention & Health
- DOI: 10.1136/bmjnph-2025-001362
- Open Access
Je Leefstijl Als Medicijn:
- Website: jeleefstijlalsmedicijn.nl
- Community: 21.000+ leden
Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met AI (Claude). De inhoud, het verhaal en de visie zijn van Wim Tilburgs. De audio is gegenereerd met Google NotebookLM.