Beyond the Scale: gedragsverandering die beklijft
Waarom mensen die elkaar helpen meer bereiken dan welk programma ook — en hoe we dat bewijzen
Brussel, juni 2026
Section titled “Brussel, juni 2026”Op 10 juni sta ik op het podium van de Economist Impact Obesity & Metabolic Health Summit in Brussel. De titel van mijn talk: Beyond the Scale: Behaviour Change for Lasting Weight Loss.
Een zaal vol economen, beleidsmakers en zorgleiders. De grote vraag: hoe krijg je gedragsverandering op schaal?
Mijn antwoord begint niet met technologie of beleid. Het begint met een Facebook-groep. En het eindigt — ironisch genoeg — met het verlaten van Facebook.
80% van je gezondheid komt van buiten de zorg
Section titled “80% van je gezondheid komt van buiten de zorg”Laat dit even bezinken: circa 80% van gezondheidsuitkomsten wordt bepaald door factoren die niets met het medisch systeem te maken hebben. Het Deloitte Center for Health Solutions beschrijft dit in hun rapport Smart Health Communities and the Future of Health, verwijzend naar een uitgebreide wetenschappelijke basis (Schroeder, New England Journal of Medicine). Onze eet- en beweeggewoonten, onze sociaaleconomische status, en de omgeving waarin we leven hebben een grotere impact op onze gezondheid dan alle ziekenhuizen, huisartsen en specialisten bij elkaar. Vijf van de tien belangrijkste wereldwijde doodsoorzaken — hart- en vaatziekten, beroertes, COPD, longkanker en diabetes — zijn direct gerelateerd aan ongezond gedrag.
Toch besteden we het overgrote deel van ons zorggeld aan dat andere stukje van 20%. Aan behandelen in plaats van voorkomen. Aan medicijnen in plaats van gedragsverandering.
De cijfers maken het urgent. In 2050 leven naar schatting 853 miljoen mensen met diabetes wereldwijd. In Nederland heeft 1,2 miljoen mensen diabetes type 2, nog eens 1,4 miljoen prediabetes, en de helft van de bevolking heeft overgewicht. Tegelijk loopt het tekort aan zorgverleners op naar 190.000 in 2033.
Er bestaan programma’s die werken. De Britse DiRECT trial liet zien dat type 2 diabetes omkeerbaar is met intensieve begeleiding. Maar die programma’s zijn duur, vragen veel van zorgverleners, en de meeste deelnemers vallen terug zodra de begeleiding stopt.
We hebben geen tekort aan kennis over gezond leven. We hebben een tekort aan manieren om gedragsverandering vol te houden. De vraag is niet wat mensen moeten veranderen. De vraag is hoe je ze helpt om het vol te houden.
Van 125 naar 85 kilo
Section titled “Van 125 naar 85 kilo”In 2012 woog ik 125 kilo. Diabetes type 2, metabool syndroom, een scala aan medicijnen. Mijn arts was duidelijk: het was vijf voor twaalf.
Binnen een jaar was ik 40 kilo kwijt. Mijn diabetes bleek omkeerbaar. Al meer dan tien jaar ben ik nu medicijnvrij — met nog 30% pancreasfunctie. Het kan dus.
Maar ik was de uitzondering. De 3%. De vraag die me niet losliet: wat met de andere 97%? Waarom lukt het de meesten niet, terwijl we weten wat werkt?
Het antwoord, ontdekte ik, lag niet in meer kennis of strengere diëten. Het lag in verbinding.
Meer over hoe dit begon: Hanno Pijl — de wetenschapper die afdaalde
Mensen helpen mensen
Section titled “Mensen helpen mensen”In 2016 begon ik Je Leefstijl Als Medicijn met een simpele Facebook-groep. Mensen met diabetes type 2 die elkaar hielpen. Geen dokters, geen diëtisten, geen formele training. Gewoon ervaringskennis. Herkenning. Iemand die zegt: “Ik snap wat je doormaakt, want ik heb het zelf meegemaakt.”
Vandaag zijn er meer dan 21.000 leden in 13 online supportgroepen. Met 12 medewerkers en 59 vrijwilligers. Peer coaches die niet zijn opgeleid aan een universiteit, maar die door eigen ervaring weten wat werkt en wat niet.
De kracht van peer support zit in herkenbaarheid. Een arts vertelt je wat je moet doen. Een peer laat je zien wat je kunt doen. Dat verschil is fundamenteel. Het werkt ook de andere kant op: een orthopedisch chirurg uit Noorwegen, Wouter van Wijhe, hoorde mijn verhaal via een podcast. Hij paste eerst zijn eigen leefstijl aan — en begon vervolgens op de polikliniek leefstijlgesprekken te voeren met patiënten. “Dat was nooit gebeurd als ik dat niet zelf had ervaren”, schreef hij me. Peer support is niet alleen patiënt-tot-patiënt. Het verspreidt zich ook naar de spreekkamer.
Lees het volledige verhaal: De sterkste pijnstiller die ik ken? Afvallen
En het werkt. In november 2025 bevestigde het meest gerenommeerde medische tijdschrift ter wereld wat we in de praktijk al zagen.
Het bewijs: 232 deelnemers, 31.621 datapunten
Section titled “Het bewijs: 232 deelnemers, 31.621 datapunten”Het LUMC publiceerde in het British Medical Journal een studie naar de resultaten van ons programma. Onderzoekers Daphne Raad, Anne Marit Koome, Raymond Noordam, Hanno Pijl en David van Bodegom volgden 232 deelnemers met diabetes type 2 over een periode van juni 2018 tot november 2024. Meer dan 31.000 datapunten, verzameld door de deelnemers zelf. Het onderzoek werd gefinancierd door ZonMW en Health~Holland als citizen science project.
De resultaten na het eerste jaar:
| Meting | Vrouwen | Mannen |
|---|---|---|
| Gewichtsverlies | -7,2 kg | -7,4 kg |
| Relatief gewichtsverlies | -9,0% | -8,6% |
| Buikomvang | -8,9 cm | -8,5 cm |
| Nuchter glucose | -1,15 mmol/L | -0,49 mmol/L |
| HbA1c | -14,5 mmol/mol | -9,1 mmol/mol |
Maar het meest opvallende: de deelnemers die langer dan drie jaar actief bleven (n=42) hielden hun resultaten vast. Vrouwen -6,5 kg, mannen -7,9 kg — stabiel over de jaren. 44% van de deelnemers bleef langer dan een jaar actief, met een mediaan van 11,2 maanden.
De onderzoekers concludeerden: “No similarly designed citizen initiative without medical supervision has reported such substantial reductions.”
En hun aanbeveling aan beleidsmakers: “Policymakers and healthcare providers should consider supporting or collaborating with such health initiatives.”
Laat die woorden even landen. Dit is geen klinische trial met strikte protocollen en dure supervisie. Dit is een burgerinitiatief zonder medische begeleiding dat resultaten laat zien die vergelijkbaar zijn met gestructureerde programma’s als DiRECT. Maar dan schaalbaar. En betaalbaar.
Eerlijkheid gebiedt te zeggen: het is een observationele studie, zonder controlegroep, met self-reported data en zonder informatie over medicatiegebruik. Dat zijn reële beperkingen. Maar juist dat maakt het ook zo interessant. Dit zijn resultaten uit het echte leven, niet uit een lab. En ze zijn consistent over een periode van zes jaar.
Daphne Raad van de Leyden Academy vatte het samen: “Mensen kunnen ook zélf, gesteund door elkaar, duurzame resultaten behalen.”
Meten is weten — citizen science
Section titled “Meten is weten — citizen science”Hoe verzamel je 31.621 datapunten zonder ziekenhuizen of onderzoeksteams? Met ZWEM: Zaterdag Wegen En Meten.
Elke zaterdag meten deelnemers hun gewicht, buikomvang en nuchtere glucose. Ze delen hun resultaten in de supportgroep. Geen arts die het voorschrijft — ze doen het voor zichzelf en voor elkaar. De ZWEM-app berekent automatisch BMI en taille-lengteratio, en genereert persoonlijke voortgangsgrafieken. Optioneel kun je ook je HbA1c-trend volgen.
Dit is citizen science in de zuiverste vorm. Burgers die data verzamelen, delen en er samen van leren. Het ritueel van het wekelijks meten creëert accountability — niet opgelegd van bovenaf, maar gedragen door de groep. TNO bevestigt: 80% bereikt met een community méér dan alleen.
En het begint al met bewustwording. Je kunt je eigen metabole gezondheid meten met zeven simpele vragen en zeven bloedwaarden. Metabole disfunctie kan 10 tot 20 jaar onopgemerkt blijven. Maar als je meet, kun je bijsturen. Vroeg. Voordat het diabetes wordt.
Van Facebook naar eigen platform
Section titled “Van Facebook naar eigen platform”Jarenlang draaide onze community op Facebook. Het werkte — het was laagdrempelig en iedereen kende het. Maar we liepen steeds vaker tegen de grenzen aan. Algoritmes bepaalden wat leden zagen. Advertenties mengden zich tussen de onderlinge gesprekken. Privacy was een voortdurende zorg. En we hadden geen controle over onze eigen data.
Daarom hebben we de stap gezet naar een eigen community-platform. Geen algoritmes die bepalen wat je ziet. Geen reclame, geen afleidende content, geen polarisatie. Een omgeving waar echte mensen verbinden rondom gedeelde gezondheidsdoelen.
Het platform is opgebouwd rond acht thematische clubs: van de Kookclub (recepten, technieken, moestuin) en de Beweegclub (wandelen, hardlopen, fotografie) tot de Studieclub (evidence-based cursusmateriaal met 39 lessen verdeeld over 9 secties) en de Peer Support Club waar het wekelijkse ZWEM-ritueel plaatsvindt. Er zijn aparte ruimtes voor coaches en zorgprofessionals.
Dit is een bewuste keuze. We willen dat leden eigenaar zijn van hun data en hun ervaring. We willen een veilige ruimte waar kwetsbaarheid kan bestaan zonder dat een algoritme meekijkt. En we willen kunnen innoveren — integratie met de ZWEM-app, met Lampie AI, met het My Lifestyle Platform — zonder afhankelijk te zijn van de grillen van een techgigant.
Met ruim 700 leden en een doel van 1.000 founding members is het platform nog jong. Maar de richting is helder: van afhankelijkheid naar eigenaarschap.
Smart Health Communities: het theoretisch kader
Section titled “Smart Health Communities: het theoretisch kader”Wat we bij JLAM doen past in een breder wetenschappelijk kader. Het Deloitte Center for Health Solutions en het Center for Government Insights publiceerden het rapport Smart Health Communities and the Future of Health. Daarin interviewden ze meer dan twaalf leiders van preventie- en welzijnsinitiatieven die buiten het traditionele zorgsysteem opereren. Op basis daarvan identificeerden ze vijf kernelementen van wat ze smart health communities (SHC’s) noemen:
1. Empowerment — SHC’s stellen individuen in staat om proactief hun gezondheid te managen. Niet wachten tot je ziek bent, maar zelf de regie pakken. Bij JLAM is dat de kern: jij meet, jij deelt, jij stuurt bij. Tools en kennis geven je de mogelijkheid om zelf beslissingen te nemen over je leefstijl.
2. Sense of community — De gemeenschap is niet een bijproduct, het is de motor. Onderzoek laat zien dat mensen die in groepen sporten significante verbeteringen laten zien in fysieke, emotionele én mentale gezondheid — terwijl individuen die alleen trainen dubbel zo lang bezig zijn en alleen verbetering in mentale gezondheid bereiken. Sociale dynamiek — wedijver voor de een, steun voor de ander — houdt mensen gemotiveerd.
3. Digitale technologie gecombineerd met gedragswetenschap — Apps, trackers, nudges. Technologie maakt programma’s toegankelijk en schaalbaar. Gedragswetenschap zorgt dat ze effectief zijn. Een goed getimede notificatie, een gepersonaliseerde nudge, een andere framing van een keuze — het zijn kleine interventies met grote impact.
4. Datagedreven verbetering — Data verzamelen is niet genoeg. Het gaat om de feedbackloop: meten, analyseren, bijsturen, opnieuw meten. Continu verbeteren op basis van wat de data laat zien. Bij JLAM is dat de ZWEM-cyclus. Op platformniveau wordt het het metabool dashboard.
5. Nieuwe ecosystemen — SHC’s functioneren niet in isolatie. Ze creëren samenwerkingen tussen partijen die traditioneel niet samenwerken: overheden, verzekeraars, zorgverleners, technologiebedrijven, universiteiten. Bij JLAM zie je dat terug in de samenwerking met het LUMC, TU Eindhoven, Radboud Universiteit, Hogeschool Utrecht, en ziekenhuizen als het Elkerliek.
Deloitte beschrijft hoe twee wetten de groei van SHC’s aandrijven: de Wet van Metcalfe (de waarde van een netwerk stijgt exponentieel naarmate het groeit) en de Wet van Moore (technologische capaciteit verdubbelt elke twee jaar). Samen maken deze krachten het mogelijk dat community-based gezondheidsinterventies niet alleen groeien, maar ook steeds geavanceerder en persoonlijker worden.
Peter van Lonkhuyzen schreef voor JLAM een uitgebreide analyse over hoe dit model van toepassing is op onze aanpak. Zijn conclusie: JLAM is een van de weinige initiatieven ter wereld dat alle vijf elementen in zich heeft.
Technologie die het mogelijk maakt
Section titled “Technologie die het mogelijk maakt”Peer support is de motor. Maar technologie maakt het schaalbaar.
Lampie AI is de eerste AI-leefstijlcoach van Nederland. Meer dan 13.000 vragen beantwoord. In 11 talen. 24 uur per dag, 7 dagen per week. Lampie draait al in het Elkerliek Ziekenhuis, waar privacy en veiligheid gegarandeerd zijn. Geen medische data, wel betrouwbare leefstijlinformatie wanneer je die nodig hebt. De kennisbasis is opgebouwd uit betrouwbare bronnen en Lampie verwijst actief door naar artikelen, coaches en wandelclubs.
“Wanneer een arts begint over leefstijl… is er vaak een zaadje geplant.” Lampie helpt dat zaadje groeien, ook om drie uur ‘s nachts.
My Lifestyle Platform — ontwikkeld samen met de TU Eindhoven (vakgroep 2IRR30, begeleid door Ivan Kurtev) en nu voortgezet door de Radboud Universiteit en Hogeschool Utrecht — professionaliseert en schaalt op wat ik aanvankelijk zelf had gebouwd. Jarenlang schreef ik de software die onze community draaiende hield — van meetregistratie tot community-tools. Dat werkte, maar het was niet gebouwd om duizenden gebruikers te bedienen. Nu wordt die basis doorontwikkeld tot een professioneel platform met privacy by design, tracking van voortgang, community-functies met controle over je eigen data, en tools voor organisaties om leefstijlprogramma’s te beheren.
Yung Fu is een bevlogen actiënt die zijn enorme ervaring uit decennia software-ontwikkeling en consulting (Ernst & Young, Capgemini) inzet om dit alles te helpen opschalen. Zijn persoonlijke drijfveer: zijn vrouw Shuk Yi had jarenlang chronische pijn en vermoeidheid, werd van specialist naar specialist gestuurd zonder resultaat. Via citizen science en zelfonderzoek — testen in Hong Kong, de VS, Duitsland en Nederland — kwamen binnen twee maanden inzichten die jarenlang gemist waren. Nu werkt hij onder meer aan een metabool dashboard met AI-patroonherkenning in voedselinname, signalering van tekorten aan voedingsstoffen, en persoonlijke maaltijdplannen. “Het begint met meten, begrijpen, bijsturen.”
Kan dit schalen?
Section titled “Kan dit schalen?”Dit is de vraag die ik in Brussel krijg. En het eerlijke antwoord: het schaalt al.
Van één man in Helmond naar 21.000 leden. Van Nederlands naar 11 talen. Van een Facebook-groep naar een eigen community-platform én een gepubliceerde studie in het BMJ. Van €198.000 budget naar €400.000+. Van diabetes naar overgewicht, darmziekten en andere chronische aandoeningen.
Onze website trekt 690.000 bezoekers per jaar — een groei van 17% terwijl gezondheidswebsites gemiddeld 30% daalden. 17.600 LinkedIn-volgers. Meer dan 500.000 vertoningen op sociale media.
Academische partners: LUMC, TU Eindhoven, Radboud Universiteit, Hogeschool Utrecht. En een groeiend netwerk van ziekenhuizen en zorgorganisaties.
De kosten per deelnemer zijn een fractie van klinische programma’s. Omdat de kracht zit in de gemeenschap zelf, niet in dure professionals. Dat betekent niet dat professionals overbodig zijn — integendeel. Maar de schaal komt uit mensen die elkaar helpen.
Deloitte beschrijft in hun rapport hoe SHC’s die verbeterde gezondheidsuitkomsten kunnen aantonen via monitoring en evaluatie, hun kansen op duurzame financiering vergroten — via publieke of private investeringen, zorgverzekeraars, of individuen die bereid zijn zelf te betalen. Het BMJ-artikel is precies dat bewijs. En de aanbeveling van de onderzoekers is helder: beleidsmakers en zorgverleners zouden dit soort initiatieven moeten ondersteunen. Niet overnemen. Ondersteunen.
Dit is deel 1
Section titled “Dit is deel 1”In Brussel heb ik 20 minuten. Dit artikel geeft de context. In de komende weken volgen vervolgartikelen die specifieke onderdelen uitdiepen:
- Lampie AI — hoe een AI-coach werkt in de praktijk, van ziekenhuisintegratie tot meertalige ondersteuning
- Smart Health Communities — het Deloitte-model toegepast op JLAM, met de vijf elementen uitgewerkt
- Citizen science — hoe burgers bijdragen aan wetenschap, van ZWEM tot het BMJ
- My Lifestyle Platform — van spreadsheet naar schaalbaar, de reis van TU/e naar Radboud en Hogeschool Utrecht
Elk verhaal is een stuk van de puzzel. Samen vormen ze het antwoord op de vraag in Brussel: hoe krijg je gedragsverandering op schaal?
Niet met meer regels. Niet met meer technologie. Maar met mensen die elkaar helpen — ondersteund door technologie, onderbouwd door wetenschap, en eigenaar van hun eigen platform en data.
Bekijk de video
Section titled “Bekijk de video”Bronnen
Section titled “Bronnen”- Raad D, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. “Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management.” BMJ Nutrition, Prevention & Health, 5 november 2025. DOI:
https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362 - Deloitte Center for Health Solutions & Center for Government Insights. “Smart Health Communities and the Future of Health: Five core components industry and government stakeholders can consider in the shift to health and well-being.” Deloitte Insights, 2019.
- Schroeder SA. “We can do better — Improving the health of the American people.” The New England Journal of Medicine 379, no. 12, 2007. DOI: 10.1056/NEJMsa073350. (Bron voor het 80%-cijfer, geciteerd in het Deloitte-rapport.)
- International Diabetes Federation. Diabetes Atlas.
https://diabetesatlas.org/ - Van Lonkhuyzen P. “Vijf vragen over Smart Health Communities.” Je Leefstijl Als Medicijn, 2025.
https://www.jeleefstijlalsmedicijn.nl/smart-health-communities/ - Leyden Academy on Vitality and Ageing. “Je Leefstijl Als Medicijn: hoe peer coaching leidt tot blijvende gezondheidswinst.”
https://www.leydenacademy.nl/je-leefstijl-als-medicijn-hoe-peer-coaching-leidt-tot-blijvende-gezondheidswinst/ - Economist Impact. Obesity & Metabolic Health Summit, Brussel, 10 juni 2026.
https://events.economist.com/obesity-metabolic-health-summit/
Dit artikel werd geschreven in samenwerking met Claude (Anthropic). De visie, ervaring en data zijn van Wim Tilburgs — oprichter en voorzitter van Je Leefstijl Als Medicijn.