Adem & de 5 Elementen: Een Gids voor Spirituele Zuivering

Wat we gewoonlijk kennen als ademhaling is slechts dat kleine in- en uitademen dat we voelen door onze neusgaten. We geven er nauwelijks aandacht aan, terwijl de adem in werkelijkheid een levensstroom is die door het diepste deel van ons wezen naar de oppervlakte stroomt.

Vanuit mystiek oogpunt is het geen overdrijving om te zeggen dat de adem hemel en aarde met elkaar verbindt.

---

Deel I: De Grondbeginselen

Wat is adem werkelijk?

Hier moeten we beginnen met een fundamenteel onderscheid. De lucht die we inademen is niet de adem. Het is slechts het voertuig.

De adem zelf is een levende stroom — een kracht die onuitsprekelijk is, voorbij alle verklaring. Het is een levende energie die overal aanwezig is. Deze kracht is bekwamer dan elektriciteit. Alle eigenschappen van elektriciteit bezit de adem: warmte, de hitte van het lichaam, zelfs van de geest.

“The air we breathe is not breath. It is that living current, which causes the motion in there. A current inexpressible, beyond explanation. It is a living power everywhere manifest.” — Hazrat Inayat Khan

In de adem drukt men niet alleen de conditie van het lichaam uit, maar ook de toestand van het hart manifesteert zich erdoorheen. Daarom voelen we ons beter in de nabijheid van een warmhartig persoon — zijn adem straalt iets uit dat ons goed doet.

De adem als keten

De adem is het allerbelangrijkste in het leven. Het leven van de mens is adem. We leven in de aanwezigheid van adem, en in de afwezigheid van adem wordt een mens een lijk genoemd.

Na de dood zijn de organen van het lichaam precies hetzelfde als daarvoor — het enige dat ontbreekt is de adem.

De adem is datgene in onszelf wat alle delen van het lichaam met elkaar verbonden houdt, samenwerkt, van elkaar afhankelijk maakt. Het is datgene wat ons in staat stelt te bewegen, onze spieren in actie te brengen, onze zintuigen te gebruiken.

Maar er is meer. De adem verbindt niet alleen de delen van het lichaam — zij verbindt ook lichaam, hart en ziel. De adem is de keten die deze drie werelden samenbindt.

“Breath is the chain that links body, heart and soul together.” — Hazrat Inayat Khan

Waarom we half leven

Omdat het fysieke lichaam uit geest is gemaakt, moet het geest inademen om te kunnen bestaan. De adem voedt daarom niet alleen het fysieke lichaam, maar geeft ook bestaansrecht aan alle niveaus van ons bestaan.

In ons lichaam bevinden zich centra — intuïtieve centra, centra van vrede en balans, centra van verlichting. Maar bij de meeste mensen zijn deze centra nooit ontwaakt. De mens heeft alleen geademd in die delen van zijn lichaam waarmee hij kan eten, leven en handelen.

Hij is slechts half levend, vergeleken met de volheid van leven die verkregen kan worden door spirituele ontwikkeling.

Het is te vergelijken met wonen in een grote stad zonder te weten dat er vele prachtige dingen zijn die je nooit hebt gezien. Zoals er landen zijn waar water nooit komt en die daarom nooit vruchtbare grond worden, zo is het met deze centra wanneer de adem ze nooit bereikt.

De adem wordt grof of fijn

De adem heeft een opmerkelijke eigenschap: zij wordt zwaarder naarmate zij het lichaam nadert, en lichter naarmate zij de geest nadert.

Wanneer de adem het lichaam binnengaat, materialiseert zij zich en wordt hoorbaar — tijdens de slaap en zelfs wakend, afhankelijk van de grofheid of fijnheid van iemands natuur. Mensen die een materieel leven leiden, onthullen dit omdat hun adem materieel is geworden en geluid maakt.

Maar wanneer de adem de geest nadert, verliest zij haar gewicht. Daarom voelt de gemiddelde persoon zijn adem slechts tot een bepaalde grens, waarna hij zich niet eens kan voorstellen dat deze verder zou kunnen stromen.

De adem reikt in haar hoogste bereik overal, en in haar laagste stroming concentreert zij zich op één punt.

De terminologie

De Soefi’s noemen de adem Nafs. De Hindoes noemen het Prana, wat ‘leven’ betekent. In de Koran wordt het Burak genoemd — het rijdier dat naar de profeet werd gezonden voor zijn reis naar de hemelen.

Er is geen mystieke traditie waarin de adem niet de allergrootste betekenis krijgt voor spirituele vooruitgang.

---

Deel II: De Vijf Elementen

De bouwstenen van de schepping

De hele schepping is opgebouwd uit vijf elementen: aarde, water, vuur, lucht en ether. Deze elementen zijn niet alleen aanwezig in de fysieke wereld om ons heen, maar ook in ons lichaam, onze geest en ons diepste zelf.

Ieder mens ademt deze elementen in volgens zijn capaciteit. Maar niet iedereen trekt dezelfde eigenschappen aan uit de adem — ieder trekt elementen aan volgens zijn eigen constitutie. De één trekt meer vuur aan in zijn adem, een ander meer water, en een derde trekt meer aarde aan.

Gedurende de dag en nacht wisselt de adem voortdurend van element. Als dit in de juiste volgorde gebeurt, mist het niet de juiste opeenvolging der elementen. Hieruit kan de ziener alles weten over zijn eigen lichaam en geest, en die van een ander — en naar gelang zijn ontwikkeling krijgt hij inzicht in verleden, heden en toekomst.

Voor de gezondheid is het noodzakelijk dat de adem door alle vijf elementen gaat. Wie controle heeft over zichzelf, assimileert al deze krachten en transformeert ze tot één vitale kracht — magnetisme genoemd.

De kleuren en vormen der elementen

Elk element heeft zijn eigen kleur, vorm en richting:

Aarde manifesteert zich in de kleur geel. De aarde heeft de neiging zich te verspreiden in een rechte, horizontale lijn. Alle dingen die stevig en vast zijn, tonen het aarde-element.

Water manifesteert zich in de kleur groen. Water heeft een golvende, serpent-achtige vorm en beweegt naar beneden. Alle dingen die buigen en vloeien tonen het water-element.

Vuur manifesteert zich in de kleur rood. Vuur heeft de neiging omhoog te stijgen — daarom gaat de vlam omhoog, zelfs de rook stijgt. De cirkel is de vorm die bij vuur hoort.

Lucht manifesteert zich in de kleur blauw. Lucht beweegt in een zigzag-richting, en alles wat met lucht te maken heeft volgt dit patroon.

Ether heeft geen specifieke kleur — het is alle kleuren en geen kleur tegelijk, rookkleurig als een nevel. Ether heeft geen specifieke vorm of richting; het is de bron waaruit alle vormen ontstaan. De regenboog toont de verschillende kleuren der elementen, samengebracht in het ene lichaam van ether.

De relaties tussen elementen

De elementen zijn voornamelijk verwant aan hun naaste element:

• Aarde met water
• Water met vuur
• Vuur met lucht
• Lucht met ether

Water bevrucht de aarde en maakt haar vruchtbaar. Hitte projecteert water in vloeibare vorm en voorkomt dat het stolt. De getijden zijn afhankelijk van de kosmische warmte — het zonlicht gereflecteerd in de maan controleert ze.

Het vuur wordt ontstoken met behulp van lucht, en het is de vitaliteit van ether die door de lucht beweegt.

---

Deel III: De Vijf Zuiverende Ademhalingen

Het juiste moment

De beste tijd voor ademhalingsoefeningen is vóór zonsopgang. Dan vangen we de ultraviolette stralen op voordat de zon de horizon passeert. Bovendien hebben we onze innerlijke klok nog niet in werking gezet, waardoor we in een veel ontvankelijker staat verkeren.

Hazrat Inayat Khan gaf aan elke leerling vijf ademhalingen om dagelijks te beoefenen. Elk van deze ademhalingen correspondeert met een element en heeft een specifieke zuiverende werking.

1. Aarde-adem: Neus in — Neus uit

Bij de eerste ademhaling adem je in door de neus en uit door de neus. Dit is de doop met het aarde-element.

Terwijl je uitademt, voel je hoe het magnetische veld van de aarde het magnetische veld van je lichaam naar zich toe trekt, en het zwaardere magnetisme wegzuigt. Terwijl je inademt, voel je hoe het magnetische veld van je lichaam het magnetische veld van de aarde in zichzelf trekt en zich vult met vers magnetisme.

Voel hoe de energie omhoog stijgt door je lichaam, en ervaar het filterend effect van de verschillende centra.

Het aarde-element zuivert door te filteren.

2. Water-adem: Neus in — Mond uit

Bij de tweede ademhaling adem je in door de neus en uit door de mond. Dit is de doop met het water-element.

Er is een duidelijk verschil tussen inademen door de mond of door de neus. Inademen door de neus activeert het ontvankelijke, vrouwelijke aspect van ons wezen. Uitademen door de mond laat de adem als water stromen, reinigend en zuiverend.

Onder de oude Hindoes bestond het gebruik om water als zegen aan gasten te geven. Een Brahmaan biedt als regel eerst water aan zijn gast, wat niet alleen betekent de dorst te lessen, maar is als het geven van leven aan de gast. De Perzen hebben het levenswater Ab-e Hayat genoemd.

Het water-element zuivert door te wassen.

3. Vuur-adem: Mond in — Neus uit

Bij de derde ademhaling adem je in door de mond en uit door de neus. Dit is de transmutatiedoop — de omzetting van vuur in licht.

Johannes de Doper zei: “Ik doop u met water, maar er komt iemand na mij die u zal dopen met vuur en met de Heilige Geest.” De doop met vuur is een radicalere vorm van zuivering.

Identificeer jezelf met de vlam die lucht naar binnen zuigt uit de omgeving. Er is een enorme vraag van de vlam in jou, een verbranding die energie zal aantrekken. We verkeren in een voortdurende staat van verbranding — anders zouden we geen lichaamstemperatuur hebben.

Wanneer je inademt door de mond, houd je lippen iets gesloten, zodat een stroom lucht direct naar de zonnevlecht gaat. Terwijl je de adem vasthoudt, trek je je bewustzijn omhoog door het hartcentrum. Er vindt een plotselinge explosie van licht plaats in het hart, die opstijgt naar de fontein van licht in de kruin.

Het vuur-element zuivert door te verbranden en te transformeren.

4. Lucht-adem: Mond in — Mond uit

Bij de vierde ademhaling adem je in door de mond en uit door de mond. Dit is de zuivering met het lucht-element.

Dit is rust, bij voorkeur ervaren terwijl je staat, ideaal buiten in de wind. De mond is bijna gesloten, de adem zeer verfijnd. Je voelt je als een adelaar die zijn veren laat ruisen, de lucht er doorheen laat stromen.

Laat de wind door je heen blazen, je meenemen waar hij wil, blazend door de ruimtes tussen de cellen van je lichaam. Adem in door de poriën van de huid, voel de wind door je heen gaan, passerend door de ruimtes tussen de cellen, de atomen van je lichaam.

Het lucht-element zuivert door te verspreiden en ruimte te scheppen.

5. Ether-adem: De onmerkbare adem

De vijfde zuivering is de zuivering met het ether-element. Ether heeft geen specifieke richting of vorm — het is alle vormen en geen vorm, alle kleuren en geen kleur.

Belangrijk onderscheid: In de Yoga-traditie wordt de ether-adem vaak geassocieerd met kumbhaka — ademretentie. De Soefi-lering van Hazrat Inayat Khan is echter anders.

Bij de Soefi ether-adem adem je zeer fijn, zacht en bijna onmerkbaar door de neus. Het is geen vasthouden, maar een ademhaling die zo verfijnd is dat zij nauwelijks waarneembaar wordt — als een fluistering van de ziel.

Deze ademhaling is als de stilte tussen de noten in muziek — niet de afwezigheid van geluid, maar de ruimte waarin geluid kan ontstaan. De adem wordt zo subtiel dat het onderscheid tussen inademen en uitademen vervaagt.

In deze verfijnde staat ervaar je de ruimte tussen de cellen, de leegte die alles draagt. Ether is het alles-absorberende element, en de adem die ermee correspondeert is niet geforceerd of vastgehouden, maar losgelaten in pure subtiliteit.

Het ether-element zuivert door te absorberen en ruimte te scheppen voor het onzichtbare.

---

Deel IV: De Ladder naar de Hemelen

De drie werelden in de mens

De mens is niet alleen een fysiek wezen. Er zijn drie hoofdniveaus van bestaan, die in de Vedantische traditie worden genoemd:

• Bhu-loka — de fysieke wereld
• Deva-loka — de wereld van de djinns (de mentale sfeer)
• Svar-loka — de wereld van de engelen (de spirituele sfeer)

De mens heeft al deze drie werelden in zich. Hij is engel, djinn én mens tegelijk. Wat de mens op aarde verwerft is de ervaring opgedaan door middel van zijn zintuigen. Maar er is zoveel meer in hem dat sluimert, onontdekt.

De slapende centra

In ons lichaam bevinden zich centra die corresponderen met de plexi van het autonome zenuwstelsel. Deze centra — door de Hindoes chakra’s genoemd — zijn bij de meeste mensen in slaap.

Zij zijn intuïtief, vol vrede en balans, centra van verlichting — maar nooit zijn zij gewekt. De mens heeft alleen geademd in die delen van zijn lichaam waarmee hij kan eten, leven en handelen.

Door de kunstmatigheid van zijn leven zijn bepaalde vermogens in de mens gesloten. De cobra kan zijn voedsel aantrekken van een mijl afstand, maar de mens moet zwoegen met zijn handen voor zijn dagelijks brood. In korte, er zijn vermogens in de mens die door de onnatuurlijkheid van zijn leven zijn afgesloten. Hij leeft een onvolledig leven.

“There are centres in man which are intuitive, full of peace and balance, centres of illumination, yet never have they been awakened.” — Hazrat Inayat Khan

De adem als touw naar de hemelen

De adem is de ladder naar de hemelen. De Soefi klimt omhoog met behulp van dit touw.

In de symboliek van verschillende tradities zien we dit terug:

• In de Koran wordt het Burak genoemd — het rijdier dat naar de profeet werd gezonden voor zijn reis naar de hemelen
• De Hindoes noemen het Prana en beelden het af als een vogel genaamd Garuda, waarop Narayana, de godheid, rijdt
• De mystici spreken van een lift waarmee we naar de hogere bestaansniveaus stijgen, terwijl we vasthouden aan het touw — het fysieke lichaam — en terugkeren naar de eerste verdieping

Door je te concentreren op de centra — door de intelligentie die in deze centra verborgen ligt te wekken — versterk je hun activiteit, die anders sluimerend zou blijven.

Wat de ontwikkelde adem vermag

Wanneer een spiritueel persoon, door spirituele oefeningen, de adem versterkt en zuivert, wordt deze meer begrijpelijk — als een licht en een geluid.

Leven en licht zijn in waarheid één. De adem is het leven, en het is dezelfde adem die licht is. De adem is in feite het licht van alle zintuigen — de zintuigen van zien, ruiken, proeven, horen en voelen nemen alle dingen waar door het licht van de adem.

De adem van een meester-geest moet de gedachte van een ander vitaliseren. De adem van een spiritueel persoon moet degenen in zijn nabijheid verlichten.

Door de adem kan een spiritueel ontwikkeld persoon zijn fysieke energie overdragen, zijn gedachtekracht, en zijn spirituele invloed aan anderen met wie hij in contact komt.

“By breath a spiritually developed person can impart his physical energy, his thought power, and his spiritual influence to the others.” — Hazrat Inayat Khan

Het kanaal vrijmaken

Er is een kanaal in het menselijk lichaam dat in de mystieke traditie Kundalini wordt genoemd. Wanneer dit kanaal wordt vrijgemaakt door de methode van ademhaling, is dit niet alleen een hulp voor de fysieke gezondheid — het opent ook de vermogens van intuïtie en de deuren die vanbinnen liggen, waar het werkelijke geluk van de mens verborgen is.

Om dit kanaal vrij te maken van alles wat de weg blokkeert, moet men de regels volgen van mystieke ablutie en ritmische ademhaling.

Wanneer men zover is gevorderd dat men deze contemplatie kan genieten, blijven pijn en ziekten ver van hem. Zijn waarneming wordt scherp. Alle dingen van de uiterlijke en de innerlijke wereld worden door hem waargenomen.

De Hindoes noemen zo iemand Antarjnani — de Kenner van de Onzichtbare Wereld.

De diepte raken

Wanneer een mens eenmaal de diepten van zijn eigen wezen heeft aangeraakt met behulp van de adem, vindt hij geen verschil meer tussen zijn eigen adem en de adem van de natuur.

“Ik ben niet zo klein als ik dacht, niet zo zwak als ik dacht. Ik ben veel sterker op andere niveaus. Ik kan veel langer leven dan ik kon op het fysieke niveau. Ik kan mezelf zien op al de verschillende niveaus door middel van die innerlijke kennis die de adem wordt genoemd.”

Het hele universum gaat voort met een bepaald ritme. Er is een stroom die het hele universum gaande houdt. Het is één adem, en toch is het vele ademhalingen. Er is een getij met een cyclus van veertig dagen, een getij met een cyclus van zeven dagen, een getij met een cyclus van dertig dagen — en toch rijzen er op elk moment golven en vallen weer neer.

Er is een golf onder de golf, en een golf boven de golf.

De werkelijke adem

De wetenschappers onderzoeken de schepping, maar de mysticus onderzoekt het scheppende Principe — en dit Principe is verborgen in de adem.

De adem is een licht op zichzelf, en wordt geprojecteerd als een straal uit een zoeklicht die op een object wordt geworpen. Wanneer de adem grof en onontwikkeld is, zit hij vol materiële atomen die zijn licht dimmen. Maar een ontwikkelde adem is soms niet verschillend van het licht van de zon, maar zelfs helderder.

“Breath is a light in itself, and becomes projected like the beam from a searchlight thrown upon an object.” — Hazrat Inayat Khan

---

Deel V: De Praktijk

De kracht van de adem

De adem doordringt, de adem doordrenkt, de adem raakt, de adem absorbeert, de adem verkwikt, en de adem heelt.

Dieren zoeken hun voedsel door de kracht van de adem. Door de adem nemen zij waar wat zij wel en niet moeten eten. Roofdieren zoeken hun prooi door de adem. Het is door de adem dat bepaalde dieren gewaarschuwd worden voor gevaar.

Als de lagere schepping zoveel kan doen door de kracht van de adem, hoeveel meer kan de mens dan niet bereiken als hij de juiste weg kent?

De ontwikkeling van de adem betekent haar ontwikkeling in twee richtingen — in volume en in lengte. Het symbool hiervan kan men zien in het Kruis.

Hij die weet hoe hij de kracht van de adem moet richten, kan zelfs water in een tonicum veranderen en voedsel in medicijn. Hij kan met een bloem genezende kracht verzenden.

Dagelijkse oefening

Doe elke ochtend, vóór zonsopgang als mogelijk, de vijf elementaire ademhalingen. Neem voor elk element minimaal vijf ademhalingen:

Element	Techniek	Werking
Aarde	Neus in, neus uit	Filteren
Water	Neus in, mond uit	Wassen
Vuur	Mond in, neus uit	Transformeren
Lucht	Mond in, mond uit	Verspreiden
Ether	Zeer fijn door neus (bijna onmerkbaar)	Absorberen

Wees bewust van elke ademhaling. Wees je bewust van samentrekking terwijl je inademt, uitbreiding terwijl je uitademt. Concentratie bij het inademen, uitstraling bij het uitademen.

Adem vuur in, adem licht uit.

Het doel

Om lichaam, geest en ziel in harmonie te brengen is er geen effectiever middel dan de adem. Het is de ontwikkeling van de adem, de kennis van de adem, de beoefening van de adem die ons helpt onszelf recht te trekken, onszelf in harmonie te brengen, orde te scheppen in ons wezen.

Zo wordt datgene wat we als vanzelfsprekend beschouwen — dat onopvallende in- en uitademen — de sleutel tot de grootste mysteries van het bestaan.

En zo vinden we, in de eenvoudigste handeling van het leven, de poort naar het oneindige.

---

Bekijk dit artikel

Deze video werd gegenereerd met Google NotebookLM op basis van de bronnen in dit artikel.

---

Meer informatie

• International Sufi Movement: sufimovement.org — Geschriften van Hazrat Inayat Khan
• The Inner Call: innercall.towardthe1.com — Wijsheidslessen, verhalen en poëzie uit de Soefi-traditie
• Het Universel in Katwijk: universel.nl — De enige Soefi-tempel ter wereld
• Soefi Nederland: soefi.nl — Lokale centra en activiteiten